Мемлекет басшысының жыл сайынғы жолдауы

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2 қыркүйек 2019

СЫНДАРЛЫ ҚОҒАМДЫҚ ДИАЛОГ — ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ МЕН ӨРКЕНДЕУIНIҢ НЕГIЗI

Құрметтi отандастар!

Құрметтi депутаттар, үкiмет мүшелерi!

Баршаңызды жаңа парламенттiк маусымның басталуымен құттықтаймын!

Бiз елiмiздiң жаңа тарихындағы маңызды белеске жақындап келемiз.

Отыз жылға жуық уақыт бұрын халқымыз өзiнiң Тәуелсiздiгiн жариялап, бабаларымыздың ғасырлар бойы аңсаған арманын орындады.

Осы уақыт iшiнде Қазақстанның Тұңғыш Президентi — Елбасы Нұрсұлтан Әбiшұлы Назарбаевтың басшылығымен елiмiз әлемдегi беделдI әрi орнықты мемлекетке айналды.

Баянды бiрлiгiмiздiң арқасында тәуелсiздiгiмiздi нығайтып, халқымыздың жағдайын жақсартуға жол аштық.

Бұл жасампаздық пен iлгерiлеу, бейбiтшiлiк пен келiсiм кезеңi болды.

Елiмiздiң даму жолын бүкiл әлем мойындап, қазақстандық, яғни Назарбаев моделi деп атады.

Қазiр бiзге Тәуелсiздiктiң жетiстiктерiн еселеп, елiмiздi дамудың жаңа сапалы кезеңiне шығару мүмкiндiгi берiлiп отыр.

Бiз бұған Елбасы саясатының сабақтастығын сақтап, жүйелi реформалар жүргiзу арқылы қол жеткiзе аламыз.

Өздерiңiзге белгiлi, осының бәрi менiң сайлау алдындағы бағдарламамның негiзi болды.

Қазiр мемлекеттiк органдар оны жүзеге асыру үшiн тиiстi жұмыстар жүргiзуде.

Мен халыққа берген уәделерiмдi мiндеттi түрде орындаймын.

В нашей работе следует исходить из необходимости полной реализации Пяти институциональных реформ и Плана Нации, разработанных Елбасы. Следует возобновить работу созданной им Национальной комиссии по модернизации.

Далее хотел бы высказать свои соображения по реализации наших общих задач, в частности, моей предвыборной платформы.

I. СОВРЕМЕННОЕ ЭФФЕКТИВНОЕ ГОСУДАРСТВО.

Обещанная мной политическая трансформация будет постепенно и неуклонно осуществляться с учетом интересов нашего государства и народа.

Мировой опыт свидетельствует о том, что взрывная, бессистемная политическая либерализация приводит к дестабилизации внутриполитической ситуации и даже к потере государственности.

Поэтому мы будем осуществлять политические реформы без «забегания вперед», но последовательно, настойчиво и продуманно. Наш фундаментальный принцип: успешные экономические реформы уже невозможны без модернизации общественно-политической жизни страны.

«Сильный Президент — влиятельный Парламент — подотчетное Правительство». Это еще не свершившийся факт, а цель, к которой мы должны двигаться ускоренными темпами.

Эта формула политической системы является основой стабильности государства.

Наша общая задача — воплотить в жизнь концепцию «Слышащего государства», которое оперативно и эффективно реагирует на все конструктивные запросы граждан. Только путем постоянного диалога власти и общества можно построить гармоничное государство, встроенное в контекст современной геополитики.

Поэтому необходимо поддерживать и укреплять гражданское общество, вовлекать его в обсуждение наиболее актуальных общегосударственных задач с целью их решения.

Именно для этого создан представительный по своему составу Национальный Совет общественного доверия, который будет работать по ротационному принципу.

В ближайшее время всем нам предстоит осуществить следующие меры.

Первое. Продолжить процесс партийного строительства.

Партия «Nur Otan», благодаря нашему Лидеру и ее Председателю Нурсултану Абишевичу Назарбаеву, последовательно выполняет нелегкую и ответственную миссию ведущей политической силы страны.

Мы должны сотрудничать и с другими политическими партиями и движениями, проводящими конструктивную политику на благо общества.

Основные проблемы, волнующие наше общество, должны обсуждаться и находить своё решение именно в Парламенте и в рамках гражданского диалога, но не на улицах.

Депутаты могут и должны пользоваться своими законными правами, в том числе направляя запросы в Правительство по злободневным проблемам и требуя от него принятия конкретных мер.

В то же время отношения между законодательной и исполнительной властями должны быть взаимоуважительными, деловыми, без искусственной конфронтации.

Как Глава государства, вижу свою задачу в том, чтобы содействовать развитию многопартийности, политической конкуренции и плюрализма мнений в стране.

Это важно для стабильности политической системы в долгосрочной перспективе.

Предстоящие выборы в Мажилис Парламента и маслихаты должны способствовать дальнейшему развитию многопартийной системы в стране.

Второе. Эффективная обратная связь с населением.

Общественный диалог, открытость, оперативное реагирование на нужды людей являются главными приоритетами в деятельности государственных органов.

В Администрации Президента создан отдел, который будет следить за качеством рассмотрения госорганами обращений граждан, принимать по ним оперативные меры.

Зачастую люди вынуждены обращаться к Президенту вследствие «глухоты» и закрытости чиновников в центре и на местах.

Неоднократные жалобы на несправедливость решений в какой-то сфере означают системные проблемы в конкретном госоргане или регионе. Теперь к этому следует относиться именно так, и принимать соответствующие решения.

С целью повышения эффективности работы госслужащих нужно привлечь в их ряды подготовленные молодые кадры.

В то же время, начиная с 2020 года мы приступим к постепенному сокращению численности государственных служащих, а высвободившиеся средства направим на материальное стимулирование наиболее полезных работников.

К 2024 году количество госслужащих и работников нацкомпаний следует сократить на 25 процентов.

Третье. Совершенствование законодательства о митингах.

Согласно Конституции наши граждане обладают правом свободного волеизъявления.

Если мирные акции не преследуют цель нарушения закона и покоя граждан, то нужно идти навстречу и в установленном законом порядке давать разрешения на их проведение, выделять для этого специальные места. Причем, не на окраинах городов.

Но любые призывы к неконституционным действиям, хулиганские акции будут пресекаться в рамках закона.

Төртiншi. Қоғамдық келiсiмдi нығайту.

Әлеуметтiк және этникалық топтар арасындағы келiсiм — бүкiл қоғамның бiрлескен еңбегiнiң нәтижесi.

Осыған орай, саяси үрдiстердi саралап, бiрлiгiмiздi нығайта түсу үшiн нақты шаралар қабылдау керек.

Қазақ халқының мемлекет құраушы ұлт ретiндегi рөлiн бекемдеп, этносаралық татулық пен дiнаралық түсiнiстiктi қалыптастыра беруiмiз қажет.

Бiздiң ұстанымымыз: Ел бiрлiгi — оның әралуандығында!

Единство нации в ее многообразии!

Елiмiздегi этникалық топтардың тiлi мен мәдениетiн дамытуға жағдай жасай беремiз.

Қазақ тiлiнiң мемлекеттiк тiл ретiндегi рөлi күшейiп, ұлтаралық қатынас тiлiне айналатын кезеңi келедi деп есептеймiн.

Бiрақ мұндай дәрежеге жету үшiн бәрiмiз даңғаза жасамай, жұмыла жұмыс жүргiзуiмiз керек.

Сондай-ақ, тiл үлкен саясаттың құралы екенiн де ұмытпаған жөн.

Белсендi азаматтық қоғам құру үшiн үкiметтiк емес ұйымдардың беделiн арттыру қажет деп санаймын.

Сондықтан, жақын арада Азаматтық қоғамды дамытудың 2025 жылға дейiнгi тұжырымдамасын әзiрлеп, қабылдауымыз керек.

Келер жылы аталып өтетiн маңызды мерейтойлар мен елеулi оқиғаларға дайындық жұмыстары басталды.

Ендiгi жылы бәрiмiз әл-Фарабидiң 1150 жылдық, Абай Құнанбайұлының 175 жылдық мерейтойларын атап өтемiз.

Мерейтой барысында ысырапшылдыққа жол бермей, ғұлама тұлғаларымыздың еңбектерiн халық арасында дәрiптеуiмiз керек.

Сондай-ақ, ең маңызды мерекеге — Тәуелсiздiктiң отыз жылдығына байланысты тиiстi iс-шараларды iске асыруымыз қажет.

Ел өмiрiндегi осындай елеулi оқиғалар жас ұрпақты нағыз отаншылдыққа тәрбиелеуге жол ашады деп сенемiн.

II. ОБЕСПЕЧЕНИЕ ПРАВ И БЕЗОПАСНОСТЬ ГРАЖДАН.

Ключевым фактором усиления защиты прав граждан и их безопасности являются глубокие реформы судебной и правоохранительной систем.

Необходимо осуществить ряд серьезных мер по улучшению качества судебных решений.

Право судьи на вынесение решения, исходя из закона и внутренних убеждений, остается незыблемым. Однако следует провести тщательный анализ судебных решений, обеспечить единообразие судебной практики.

В публично-правовых спорах при обжаловании решений и действий органов власти граждане зачастую находятся в неравных условиях. Их возможности несоизмеримы с ресурсами госаппарата.

Поэтому необходимо внедрение административной юстиции, как особого механизма разрешения споров, нивелирующего эту разницу.

Впредь при разрешении споров суд будет вправе инициировать сбор дополнительных доказательств, ответственность за сбор которых, ляжет на государственный орган, а не на гражданина или бизнес.

Все противоречия и неясности законодательства должны трактоваться в пользу граждан.

Хотел бы также остановиться на следующем важном вопросе.

Мы отошли от чрезмерных репрессивных мер и жесткой карательной практики правосудия. Вместе с тем в стране все еще имеют место многочисленные тяжкие преступления.

Мы увлеклись гуманизацией законодательства, при этом упустив из виду основополагающие права граждан.

Нужно в срочном порядке ужесточить наказание за сексуальное насилие, педофилию, распространение наркотиков, торговлю людьми, бытовое насилие против женщин и другие тяжкие преступления против личности, особенно против детей. Это мое поручение Парламенту и Правительству.

Недавние трагические события вскрыли и проблему браконьерства, как опаснейшей формы организованной преступности.

Браконьеры экипированы, вооружены, чувствуют свою безнаказанность. Только в этом году от их рук погибли два инспектора по охране животного мира.

Недавно была пресечена преступная деятельность банды браконьеров на озере Маркаколь в Восточно-Казахстанской области.

Это только единичные случаи, но браконьерство пустило глубокие корни, в том числе при попустительстве правоохранительных органов. Браконьеры безжалостно уничтожают природу — наше национальное богатство.

Поручаю Правительству в течение двух месяцев принять безотлагательные меры по ужесточению соответствующего законодательства.

С повестки дня не сходит вопрос системной борьбы с коррупцией.

Необходимо восстановить антикоррупционную экспертизу проектов нормативных правовых актов центральных и местных органов с участием экспертов и общественности.

Следует законодательно и нормативно регламентировать ответственность первого руководителя ведомства, в котором произошло коррупционное преступление.

Надо также предусмотреть строгую ответственность сотрудников самих антикоррупционных органов за незаконные методы работы и провокационные действия. Им не должно быть места в следственной практике.

Принцип презумпции невиновности должен соблюдаться в полном объеме.

Одной из самых актуальных задач остается полноценная реформа правоохранительной системы.

Образ полиции, как силового инструмента государства, будет постепенно уходить в прошлое, она станет органом по оказанию услуг гражданам для обеспечения их безопасности.

На первом этапе необходимо до конца 2020 года реорганизовать работу Комитета административной полиции. Это нужно сделать качественно и без кампанейщины.

Эффективность работы полицейских зависит от престижа самой полицейской службы.

На реформу МВД будет направлено 173 млрд. тенге в течение трех следующих лет.

Эти средства пойдут на повышение заработной платы, аренду жилья, создание современных фронт-офисов полиции по принципу ЦОНов.

Особое внимание будет обращено на вопросы защиты граждан от природных явлений и техногенных аварий, которые, к сожалению, стали частым явлением не только в нашей стране, но и во всем мире.

В этой сфере должны работать профессиональные кадры.

Поручаю Правительству повысить оклады сотрудников гражданской защиты в рамках средств, выделяемых на реформу МВД, и направить на эти цели порядка 40 млрд. тенге.

Перед нами стоит задача формирования боеспособной армии на основе новой концепции.

События в Арыси показали, что в Вооруженных Силах накопились серьёзные проблемы.

Нужно, наконец, упорядочить все военные расходы, укрепить финансовую и общую дисциплину в армии. В то же время следует повышать престиж военной службы, материальное оснащение вооруженных сил.

Укомплектованная профессионально подготовленными, преданными Родине офицерскими кадрами и военнослужащими, наша армия должна быть готова к отражению угроз безопасности страны в новых геополитических реалиях.

III. ҚАРҚЫНДЫ ДАМЫҒАН ЖӘНЕ ИНКЛЮЗИВТI ЭКОНОМИКА.

Қазақстан экономикасы жаһандық сипаттағы қиындықтарға қарамастан алға iлгерiлеп келедi.

Жыл басынан берi оның өсiмi орташа әлемдiк көрсеткiштен жоғары болды.

Егер қажеттi құрылымдық өзгерiстердi жүзеге асырсақ, 2025 жылға қарай iшкi жалпы өнiмнiң жыл сайынғы тұрақты өсiмiн 5 пайызға және одан да жоғары деңгейге жеткiзуге болады.

Экономиканың дамуына тың серпiн беру үшiн Үкiмет пен Президент Әкiмшiлiгi отандық және шетелдiк сарапшылардың барлық жұмыстарын мұқият саралауы қажет.

Елбасы ұсынған 2050 жылға дейiнгi ұзақ мерзiмдi даму стратегиясына және Ұлт Жоспарына сәйкес бiрқатар құрылымдық мiндеттердi iске асыруымыз керек.

Бiрiншi. Шикiзатқа байланған менталитеттен бас тартып, экономиканы әртараптандыру.

«Бiлiм экономикасы», еңбек өнiмдiлiгiн арттыру, инновацияны дамыту, жасанды интеллектi жаһандық дамудың негiзгi факторларына айналды.

Индустрияландырудың үшiншi бесжылдығын жүргiзу барысында бұрын жiберiлген қателiктер мен олқылықтарды ескеруiмiз керек.

Бұл мәселелер бойынша менiң барлық тапсырмаларымды, ескертпелерiмдi Үкiмет толық орындауға мiндеттi.

Еңбек өнiмдiлiгiнiң нақты өсiмiн кем дегенде 1,7 есеге арттыруымыз керек.

Елiмiздi өңiрдегi көшбасшы ретiнде танытып, Орталық Азиядағы беделiмiздi арттыру — стратегиялық мiндет.

Бұл — Елбасы айқындаған саяси бағыт-бағдарымыз.

Второе. Повышение отдачи от квазигосударственного сектора.

Наши государственные компании превратились в громоздкие конгломераты, международная конкурентоспособность которых вызывает сомнения.

В целях сокращения неоправданного присутствия государства в экономике мною было принято решение о введении моратория на создание квазигоскомпаний.

Нам нужно понять, каков реальный вклад Фонда национального благосостояния в рост благосостояния народа за прошедшие 14 лет с момента создания Фонда.

Правительство вместе со Счетным комитетом в трёхмесячный срок должны провести анализ эффективности государственных холдингов и нацкомпаний.

Квазигосударственные компании зачастую конкурируют между собой на одном поле. В сфере жилищной политики, например, одновременно работают 7 государственных операторов, и это только на центральном уровне!

Количество государственных компаний можно и нужно сократить.

При этом следует аккуратно подходить к деятельности госкомпаний, работающих в стратегических секторах.

Контроль государства над ними должен сохраниться. В противном случае, вместо государственных монополистов мы получим частных монополистов со всеми вытекающими отсюда последствиями.

Правительству необходимо системно и предметно заниматься вопросами ценообразования и тарифов. Это касается и товаров и услуг естественных монополистов. Не секрет, что цены в нашей стране высокие — от продуктов питания и одежды до стоимости различных услуг.

Например, вызывает вопросы, почему авиабилеты основного авиаперевозчика по наиболее востребованным маршрутам гораздо дороже, порой до 30%, чем в Европе?! Чем обоснована сравнительно высокая стоимость услуг наших аэропортов?

Почему стоимость авиатоплива для иностранных перевозчиков в казахстанских аэропортах выше, чем для отечественных?

В результате авиационная отрасль Казахстана теряет свою международную конкурентоспособность, снижается транзитный потенциал страны.

При попустительстве профильного министерства, ведомств создан искусственный дефицит билетов в железнодорожных пассажирских перевозках.

Необходимо срочно навести порядок в этих сферах.

Наша цель — обеспечить полноценное развитие рыночных институтов и механизмов при стабилизирующей роли государства.

При этом нельзя забывать и об «экономике простых вещей». Это приоритетное направление нашей работы.

Үшiншi. Тиiмдi шағын және орта бизнес — қала мен ауылды дамытудың берiк негiзi.

Шағын, әсiресе, микробизнес елiмiздiң әлеуметтiк-экономикалық және саяси өмiрiнде маңызды рөл атқарады.

Атап айтқанда, ең алдымен ауыл тұрғындарына тұрақты жұмыс бередi, жұмыссыздықты азайтады. Сонымен қатар, салық базасын құрап, жергiлiктi бюджеттi нығайтады.

Сондай-ақ, жаппай кәсiпкерлiктi дамыту санаға сiңген патерналистiк пиғыл мен масылдықтан арылуға мүмкiндiк бередi.

Сондықтан мемлекет алдағы уақытта да бизнеске қолдау көрсете бередi.

Бұл мақсатқа Ұлттық қордан 100 миллиард теңгеге жуық қаржы бөлiндi.

Бiрақ сарапшылардың пiкiрiнше, қаржылай қолдаудың игiлiгiн жергiлiктi билiкпен байланысы бар шаруашылықтар ғана көрiп отыр.

Шын мәнiсiнде, жаңа жобалар бойынша компаниялар құрылып, жұмыс орындары ашылуы керек едi.

Бұл «қарапайым заттардың экономикасына» тiкелей байланысты.

Бiрақ, жергiлiктi әкiмдер ұйымдастыру жұмыстарын талапқа сай орындамаған.

Соның салдарынан салық және зейнетақы төлемдерiн арттырып, жергiлiктi бюджеттi нығайтуға жағдай жасалып отырған жоқ.

Осыған орай, Есеп комитетiне және Қаржы министрлiгiне қаражаттың жұмсалуын қатаң бақылауға алуды тапсырамын.

Елiмiзде кәсiпкерлiктi дамытудың үлгi боларлық мысалдары жеткiлiктi. Бiз шағын кәсiпкерлiктi бүкiл қоғам болып қолдауымыз керек.

Поручаю Правительству разработать законодательную основу освобождения компаний микро- и малого бизнеса от уплаты налога на доход сроком на три года.

Соответствующие поправки в законодательство должны вступить в силу с 2020 года.

С января 2020 года вступит в силу мое решение о трехлетнем запрете на проверки субъектов микро- и малого бизнеса.

Мы верим в добропорядочность и законопослушность нашего бизнеса, который должен нести ответственность перед потребителями и гражданами. В период действия моратория необходимо активизировать инструменты саморегулирования, общественного контроля.

В случаях нарушения субъектами бизнеса предписанных норм и правил, особенно, в санитарно-эпидемиологической сфере, такие компании будут закрываться, их владельцы — привлекаться к ответственности.

Таким образом, мы снижаем нагрузку на бизнес.

В то же время он по-прежнему наталкивается на многочисленные проблемы, связанные с действиями правоохранительных и контролирующих органов.

Участились случаи рейдерства в отношении МСБ.

Моя позиция по этому вопросу известна: любые попытки воспрепятствовать развитию бизнеса, особенно малого и среднего, должны рассматриваться как преступления против государства.

В этой связи нужны дополнительные меры законодательного характера. Парламент и Правительство должны предложить решение данной проблемы.

В то же время необходимо усилить противодействие теневой экономике, ужесточить борьбу с выводом капиталов, уходом от уплаты налогов.

Далее. Систему государственной финансовой поддержки МСБ нужно «перезагрузить», отдавая приоритет новым проектам.

Поручаю Правительству в рамках новой «Дорожной карты бизнеса» выделить на эти цели дополнительно 250 млрд. тенге в следующие три года.

Нужно активно внедрять новые формы поддержки бизнеса с упором на социальные аспекты — создание семейных бизнесов, в первую очередь для многодетных и малообеспеченных семей.

Следует обратить особое внимание и на развитие туризма, в особенности эко- и этнотуризма, как на важную сферу экономики.

750-летие Золотой Орды нужно отметить с точки зрения привлечения внимания туристов к нашей истории, культуре, природе.

Для развития туризма важно обеспечить строительство необходимой инфраструктуры, в первую очередь дорог, а также готовить квалифицированных специалистов.

Четвертое. Поддержка национального бизнеса на международных рынках.

Предстоит решительно повысить эффективность господдержки компаний, работающих на экспорт.

Я говорю, прежде всего, о среднем бизнесе.

Между тем, у нас отсутствуют действенные меры государственной поддержки именно этого сегмента предпринимателей. Прежде всего, в области сбыта продукции. Нужно поддержать наш МСБ.

Поручаю Правительству в рамках Госпрограммы индустриально-инновационного развития разработать комплекс мер по поддержке высокопроизводительного среднего бизнеса, включая налоговое, финансовое, административное стимулирование.

Необходимо серьезно активизировать работу по привлечению прямых иностранных инвестиций, без которых резервы дальнейшего роста экономики будут ограничены. Это одна из приоритетных задач исполнительной власти.

В рамках Стратегического плана развития Казахстана до 2025 года для каждой отрасли и региона установлены соответствующие целевые показатели.

Их достижение — прямая ответственность руководителей госорганов, особенно, акимов регионов.

Казахстан взял курс на развитие цифровой экономики.

Здесь предстоит большая работа. Наша задача — усилить лидерство в регионе по уровню развития инфокоммуникационной инфраструктуры.

Правительству предстоит адаптировать законодательство под новые технологические явления: 5G, «Умные города», большие данные, блокчейн, цифровые активы, новые цифровые финансовые инструменты.

Казахстан должен стать брендом в качестве открытой юрисдикции для технологического партнерства, строительства и размещения дата-центров, развития транзита данных, участия в глобальном рынке цифровых услуг.

Правительству следует продолжать оказывать содействие деятельности Международного финансового центра, который, по-сути, приобрел Конституционный статус. Международный финансовый центр «Астана» мог бы стать платформой для развития новейших цифровых технологий совместно с Назарбаев Университетом.

Пятое. Развитый агропромышленный комплекс.

Сельское хозяйство — наш основной ресурс, но он используется далеко не в полной мере.

Мы имеем значительный потенциал для производства органической и экологически чистой продукции, востребованной не только в стране, но и за рубежом.

Мы должны поэтапно увеличить количество орошаемых земель до 3 млн. гектар к 2030 году.

Это позволит обеспечить рост объема сельхозпродукции в 4,5 раза.

Министерствам торговли и интеграции, сельского хозяйства следует решительно поддержать фермеров со сбытом их продукции на внешних рынках.

Соответствующее поручение Правительство уже имеет. Это приоритетная задача.

Далее. Нужно отходить от сырьевой направленности экспорта сельхозпродукции, которая достигла 70%, в то время как перерабатывающие предприятия загружены всего на 40%.

Актуальной задачей является привлечение в сельское хозяйство иностранных инвесторов. Переговоры уже ведутся, Правительству нужно достичь конкретных результатов.

Жұртшылықты толғандырып жүрген жер мәселесiне арнайы тоқталғым келедi.

Мемлекет басшысы ретiнде тағы да мәлiмдеймiн: жерiмiз шетелдiктерге сатылмайды. Оған жол берiлмейдi.

Бұл мәселе бойынша қауесет таратуды доғару керек. Бiрақ жердi тиiмдi пайдалануды қамтамасыз ету — бiздiң мiндетiмiз.

Вопрос неэффективного использования земельных ресурсов становится все более актуальным.

Положение усугубляется низким уровнем прямых налогов на землю.

Многие из тех, кто получил бесплатно от государства право аренды на землю, держат землю впрок, не работая на ней. В стране сложился целый слой так называемых «латифундистов». Они ведут себя как «собака на сене».

Пора приступить к изъятию неиспользуемых сельхозземель.

Земля — наше общее богатство и должна принадлежать тем, кто на ней работает.

Правительству и Парламенту следует предложить соответствующие механизмы.

Это тем более важно, что без решения этого вопроса уже невозможно качественное развитие отечественного АПК.

Сегодня увеличение производства мяса упирается не столько в проблему маточного поголовья, сколько в проблему нехватки у фермеров земли для выращивания кормовых культур. Обеспеченность кормами составляет менее 60%.

Повышение продуктивности сельского хозяйства невозможно без организации надлежащих условий для качественной жизни на селе.

Мы продолжим реализацию специального проекта Елбасы «Ауыл — Ел Бесiгi».

Нам предстоит решить крайне непростую проблему содержания небольших населенных пунктов. Разработаны региональные стандарты, которые теперь следует внедрить в более чем трех тысячах опорных и спутниковых сельских населенных пунктах.

Поручаю Правительству направить на реализацию «Ауыл — Ел Бесiгi» 90 млрд. тенге в следующие три года дополнительно к 30 млрд. тенге, выделенным в этом году.

Эти средства пойдут как на решение инфраструктурных вопросов — транспорт, водоснабжение, газификация, так и на ремонт и строительство школ, больниц, спортивных площадок.

Расходование данных средств должно быть на строгом контроле всех госорганов.

Шестое. Справедливое налогообложение и разумное финансовое регулирование.

Несмотря на рост ВВП и доходов населения, имущественное расслоение внутри казахстанского общества сохраняется и даже усиливается.

Это тревожный фактор, требующий к себе особого внимания.

Считаю, что необходимо модернизировать налоговую систему с фокусом на более справедливое распределение национального дохода.

Правительство должно обратить внимание и на растущий объем социальных отчислений.

С одной стороны, эти сборы обеспечивают стабильность социальной и пенсионной систем.

Однако есть риски, что работодатели утратят стимулы к созданию рабочих мест и повышению заработной платы. Бизнес будет уходить в тень.

Поэтому поручаю Правительству отложить введение дополнительных пенсионных отчислений в размере 5% до 2023 года. Затем вернемся к этому вопросу.

За это время Правительство, представители бизнеса и эксперты должны просчитать варианты и прийти к согласованному решению с учетом интересов как будущих пенсионеров, так и работодателей.

Правительство должно наложить запрет на все выплаты, сборы, не предусмотренные Налоговым Кодексом. Это, по сути, дополнительные налоги.

Отдельная проблема — повышение качества текущей налоговой системы.

Она должна стимулировать компании инвестировать в человеческий капитал, в повышение производительности труда, техническое перевооружение, экспорт.

Следует повсеместно вводить безналичные платежи, устранив сдерживающий фактор — высокую комиссию банков. Для этого необходимо активно развивать небанковские платежные системы с соответствующими правилами регулирования. При очевидной простоте и привлекательности данного сегмента он не должен превратиться в канал по отмыванию денег и вывода капитала из страны. Национальному банку следует наладить действенный контроль в этой сфере.

Следующий вопрос. Для поддержки экспорта несырьевой продукции предстоит рассмотреть вопрос применения более простых и быстрых процедур возврата НДС.

Один из самых проблемных вопросов нашей экономики — недостаточный объем ее кредитования. За последние пять лет общий объем кредитования юридических лиц, а также малого и среднего бизнеса сократился более чем на 13%.

Банки второго уровня ссылаются на дефицит хороших заемщиков и закладывают чрезмерные риски в стоимость кредитных средств.

Проблема качественных заемщиков, конечно, есть. Но нельзя заниматься перекладыванием ответственности, идти только по легкому пути.

Я ожидаю слаженной и эффективной работы Правительства и Нацбанка по этому вопросу.

Другая проблема — закредитованность, особенно социально уязвимых слоев населения, повлекла за собой необходимость принятия экстренных мер. Вы об этом знаете.

Эта проблема приобрела социальную и политическую остроту.

Поэтому поручаю Правительству, Нацбанку в течение двух месяцев подготовить к внедрению механизмы, которые гарантированно не допустят повторение такого положения.

Недостаточная эффективность денежно-кредитной политики становится одним из тормозов экономического развития страны.

Следует обеспечить кредитование бизнеса банками второго уровня на приемлемых условиях и на длительный срок. Нацбанку до конца года необходимо завершить независимую оценку качества активов банков второго уровня.

Жетiншi. Ұлттық қорды тиiмдi пайдалану мәселесi.

Ұлттық қор қаражатының ағымдағы мәселелердi шешуге жұмсалуын қысқарту қажет.

Бұл — келешек ұрпақтың қаржысы.

Ұлттық қордың трансферттерi бәсекеге қабiлеттi экономиканы қалыптастыруға бағытталған бағдарламаларды және жобаларды жүзеге асыру үшiн ғана бөлiнуi керек.

Кепiлдендiрiлген трансферт көлемi екi мың жиырма екiншi (2022) жылдан бастап бiрте-бiрте 2 триллион теңгеге дейiн азаюы тиiс.

Қор қаржысын пайдаланудың анағұрлым тиiмдi инвестициялық саясатын жүргiзген жөн.

Үкiметке Ұлттық Банкпен бiрлесiп, жыл соңына дейiн Ұлттық қордың қаржысына иелiк етудi жетiлдiру үшiн нақты ұсыныстар әзiрлеудi тапсырамын.

Сегiзiншi. Еңбекақы төлеу деңгейiн арттыру.

Кен өндiру саласындағы iрi кәсiпорындардың табысы артқанмен азаматтарымыздың жалақысы айтарлықтай өспегенiн көрiп отырмыз.

Халықтың әлеуметтiк жағдайы туралы айтылып отырғандықтан, Үкiмет бұл мәселеге қатысты табандылық танытуы керек.

Үкiметке еңбекақы төлеу қорын арттыру үшiн жұмыс берушiлердi ынталандыру мәселесiн пысықтауды тапсырамын.

IV. ӘЛЕУМЕТТIК ЖАҢҒЫРУДЫҢ ЖАҢА КЕЗЕҢI.

Елiмiздiң бюджетi екi негiзгi мақсатқа бағытталуы тиiс — экономиканы дамыту және әлеуметтiк мәселелердi шешу.

Әлеуметтiк салада мынадай бағыттарға баса мән беру керек.

Бiрiншi. Бiлiм беру сапасын жақсарту.

Бiздiң елiмiзде еңбек ресурстарының балансын есепке алудың тиiмдi әдiстемесi әлi күнге дейiн әзiрленген жоқ.

Шын мәнiнде, мамандар даярлаудың отандық жүйесi нақты еңбек нарығынан тыс қалған.

Жыл сайын 21 мыңға жуық мектеп түлегi кәсiби және жоғары оқу орындарына түсе алмай қалады.

Жастардың бұл тобы жұмыссыздар мен маргиналдардың негiзiн құрайды. Олар амалының жоқтығынан қылмыстық және экстремистiк ағымдардың ықпалына түсуде.

Бiз оқушылардың қабiлетiн айқындап, кәсiби бағыт-бағдар беру саясатына көшуiмiз қажет.

Бұл саясат орта бiлiм берудiң ұлттық стандартының негiзi болуы тиiс.

Экономикамызда техника саласының мамандарына сұраныс өте жоғары, бiрақ мүмкiндiктер аз. Кәсiпорындар тиiстi мамандарды шетелден шақыруға мәжбүр. Осындай келеңсiз жағдайды жедел түзетуiмiз керек.

Қала мен ауыл мектептерi арасындағы орта бiлiмнiң сапасы алшақтап барады.

Негiзгi мәселе — ауылдық жерлердегi бiлiктi педагог кадрлардың тапшылығы.

Сондықтан «Дипломмен — ауылға» бағдарламасының аясын кеңейтiп, жұмысты жаңа деңгейде жалғастыруымыз қажет. Үкiметке келесi жылдан бастап осы бағдарламаны қаржыландыруды 20 млрд. теңгеге жеткiзудi тапсырамын.

Дарынды ауыл жастарын iрiктеп, отандық және шетелдiк жоғары оқу орындарына дайындау керек.

Аз қамтылған және көп балалы отбасыларды қолдау үшiн Үкiметке Дарынды баланың қабiлетiн дамытудың жол картасын әзiрлеудi тапсырамын.

Үкiмет пен әкiмдер осындай балалардың үйiрмелер мен орталықтарға, жазғы лагерьлерге баруы үшiн мүмкiндiк жасауы керек.

Ендi жоғары бiлiмнiң сапасына жеке тоқталғым келедi.

Өз түлектерiн жұмыспен қамту жағынан елiмiздегi жоғары оқу орындарының жартысы ғана 60 пайыздық деңгейге қол жеткiзiп отыр.

Сондықтан олардың санын қысқарту мәселесiн қарау керек.

Терең бiлiм берудiң орнына диплом сатумен айналысқан университеттерiмiз бар екенi де жасырын емес.

Бiрiншi кезекте соларға тыйым салу арқылы бiз оқу орындарындағы бiлiм беру сапасын арттыруға күш саламыз.

Бiлiм саласына қатысты тағы бiр мәселе — қаржыландырудың бiркелкi болмауы және өңiрлiк басқарудың қазiргi жүйесiнiң тиiмсiздiгi.

Бiлiм бөлiмдерiн басқару және бюджет қаржысын әкiмшiлендiру функцияларын аудандық деңгейден облыстық деңгейге беру керек.

Бiлiм берудiң барлық деңгейiнде дербес қаржыландыру тәртiбiн енгiзу қажет.

Тағы бiр өзектi мәселе. Бұл — оқулық сапасының төмендiгi.

Оқушыларды сапалы оқулықтармен қамтамасыз ету — тиiстi министрлiктiң тiкелей мiндетi.

Мұғалiмдер мен оқытушылардың әлеуметтiк жағдайын жақсартпасақ, бұл шаралар жүзеге аса қоймайды.

Сондықтан мен Тамыз конференциясында алдағы төрт жыл iшiнде мұғалiмдердiң еңбек ақысын екi есе арттыруды тапсырдым. Бұл — келесi жылдан бастап ұстаздардың жалақысы 25 пайызға өседi деген сөз.

Особого внимания требует ситуация в науке. Без нее мы не сможем обеспечить прогресс нации. Другое дело, насколько качественна и эффективна наша наука?

Правительству следует рассмотреть данную проблему под углом зрения повышения уровня научных исследований и их применения на практике.

Второе. Поддержка института семьи и детства, создание инклюзивного общества.

Вопросы защиты прав ребенка и противодействия бытовому насилию должны быть нашим приоритетом.

Следует целенаправленно заняться проблемой высокой суицидальности среди подростков.

Нам предстоит создать целостную программу по защите детей, пострадавших от насилия, а также их семей.

Особое внимание должно уделяться семьям, у которых на попечении находятся дети с ограниченными возможностями. Только по официальной статистике на учете по инвалидности состоит более 80 тысяч детей.

Правительству следует разработать меры по улучшению медицинского и социального сопровождения детей с диагнозом ДЦП.

Необходимо расширить сеть малых и средних центров реабилитации для детей в «шаговой доступности».

Мы обязаны создавать равные возможности для людей с особыми потребностями.

Я говорил об этом в рамках своей предвыборной платформы. Теперь поручаю Правительству выделить на данные цели не менее 58 млрд. тенге в течение трех лет.

Особого внимания требуют вопросы укрепления здоровья нации. Важно развивать массовый спорт среди всех возрастных групп населения.

Нужно обеспечить максимальную доступность спортивной инфраструктуры для детей.

Развитие массовой физической культуры должно стать пирамидой, на вершине которой будут новые чемпионы, а у её основания мы получим здоровую, активную молодёжь и, в конечном счете, сильную нацию.

Необходимо законодательное обеспечение этого курса, а также принятие Комплексного плана по развитию массового спорта.

2020 год объявлен «Годом волонтера». Актуальная задача — расширить участие граждан, особенно молодежи, студентов и учащихся в добровольческой деятельности, привить им навыки активной жизненной позиции. Это важная составляющая часть нашей работы по укреплению гражданского общества.

Третье. Обеспечение качества и доступности медицинских услуг.

Здесь дают о себе знать региональные дисбалансы в показателях здоровья населения, особенно по материнской и младенческой смертности.

Да, этот показатель снижается, но все еще высок и значительно превышает уровень развитых стран.

Правительству предстоит создать перечень приоритетов для каждого региона по конкретным нозологиям в медицине и внедрить бюджетное финансирование на его основе.

С 1 января 2020 года в Казахстане запускается система обязательного социального медицинского страхования.

Хочу донести до каждого: государство сохраняет гарантированный объем бесплатной медицинской помощи. На его финансирование будет направлено более 2,8 трлн. тенге в течение следующих трех лет.

В свою очередь, реализация ОСМС призвана улучшить качество и доступность медицинских услуг.

В рамках трехлетнего бюджета будет направлено дополнительно более 2,3 трлн. тенге на развитие системы здравоохранения.

Правительству нужно предельно ответственно подойти к вопросу реализации социального медстрахования во избежание его очередной дискредитации.

Права на ошибку у нас уже нет.

Төртiншi. Мәдениет қызметкерлерiн қолдау.

Бiз мәдениет саласында жұмыс iстейтiн азаматтарға жеткiлiктi түрде көңiл бөлмей отырмыз.

Бұл — ең алдымен, кiтапхана, музей, театр қызметкерлерiне қатысты мәселе.

Олардың еңбекақысы соңғы жылдары мүлде көбейген жоқ.

Соның салдарынан мәдениет қызметкерлерi, әсiресе жас мамандар жеңiлдiгi бар тұрғын үй бағдарламаларына қатыса алмайды.

Мұндай ахуал осы кәсiптiң беделiн түсiрiп, лайықты кадрлардың тапшылығы айқын сезiлуде.

Келесi жылдан бастап Үкiмет мәдениет қызметкерлерiнiң еңбекақысын көбейтуi тиiс.

Сондай-ақ, бiлiм беру және денсаулық сақтау салаларындағы мiндеттi әлеуметтiк жеңiлдiктер мәдениет саласының өкiлдерiне де берiлуi керек.

Пятое. Дальнейшее развитие системы социальной поддержки.

Государством предпринимаются все меры для поддержки нуждающихся граждан.

Но ряд принятых решений были не совсем выверены.

В результате мы получили серьезный рост патерналистских настроений. За 5 лет численность получателей адресной социальной помощи в Казахстане выросла с 77 тыс. человек до более чем 1,4 млн.

Объем выделяемых из бюджета средств на социальную поддержку с 2017 года увеличился в 17 раз и более.

Другими словами, все больше людей предпочитают не работать либо, что еще хуже, утаивают свои доходы для получения социальной помощи. Факты получения социальной помощи состоятельными семьями освещались в средствах массовой информации.

Еще раз отмечу. Наше государство по Конституции является социальным и поэтому должно выполнять свои обязательства перед гражданами.

Правительство в своей работе обязано исходить из этого принципа, а резервы необходимо находить за счет сведения на нет всех неэффективных расходов и повышения доходов.

Такие резервы, безусловно, имеются. Министерство финансов проводит работу по увеличению доходов. Но нужны дополнительные усилия. Например, в отношении таможни.

Елбасы на заседании политсовета партии «Nur Otan» обратил особое внимание на упорядочение процесса государственных закупок. Министерство финансов приступило к оптимизации закупок, но необходимы меры законодательного характера.

Госзакупки таят в себе огромный резерв (по некоторым подсчетам до 400 млрд.тенге в год), который мог бы пойти на решение острых социальных вопросов.

В 2018 году объем госзакупок составил 4,4 трлн. тенге, из которых 3,3 трлн. тенге или 75% осуществлены неконкурентным способом из одного источника.

Пора закрыть эту «кормушку» для чиновников и разного рода «прилипал».

Возвращаясь к адресной социальной помощи, Правительству следует скорректировать механизм ее выделения, чтобы она стала прозрачной, справедливой, мотивировала к труду, а не к праздному образу жизни. Помощь в основном должны получать те, кто трудится.

В то же время нужно позаботиться о детях из малообеспеченных семей. Для них необходимо ввести гарантированный социальный пакет — регулярную помощь детям дошкольного возраста, бесплатное горячее питание для всех школьников, обеспечение их учебными принадлежностями и формой, оплату медицинской, в том числе стоматологической помощи, возмещение затрат на проезд в общественном транспорте.

Все эти меры должны вступить в действие с 1 января 2020 года.

Правительству совместно с НПП «Атамекен» предстоит срочно, в течение месяца, разработать специальную программу вовлечения многодетных матерей в микро и малый бизнес, в том числе на дому.

Шестое. Отдельно хочу обратить внимание на развитие отечественной пенсионной системы, в которой накопились серьезные проблемы.

На текущий момент проблема недостаточности пенсионных сбережений не столь ощутима. Однако уже через 10 лет ситуация может измениться. Количество работающих граждан, производящих пенсионные накопления, заметно уменьшится, в то время как количество пенсионеров возрастет.

При этом уровень накоплений и инвестиционных доходов, получаемых с пенсионных активов, остается низким.

Поэтому Правительству совместно с Национальным банком следует провести серьезную работу по повышению эффективности пенсионной системы.

Сейчас работающему человеку пользоваться пенсионными накоплениями можно только после выхода на пенсию. Но понятно желание людей использовать эти средства еще до выхода на пенсию.

Поручаю Правительству до конца года проработать вопрос целевого использования работающими гражданами части своих пенсионных накоплений, например, для покупки жилья или получения образования.

В целях оптимизации затрат и улучшения качества инвестиционного управления активами поручаю Правительству изучить вопрос консолидации внебюджетной системы социального обеспечения путем создания единого социального фонда и введения одного социального платежа.

V. СИЛЬНЫЕ РЕГИОНЫ — СИЛЬНАЯ СТРАНА.

В этом направлении нужно сосредоточиться на следующих задачах.

Первое. Повышение эффективности работы местных органов власти.

У людей всегда должен быть доступ к местным властям. Это — аксиома, но не реальность.

Считаю возможным в качестве пилотного проекта внедрить систему оценки населением эффективности работы местной власти.

Например, если в результате опроса или онлайн-голосования более 30% жителей считают, что аким города или села неэффективен — это основание для создания Администрацией Президента специальной комиссии с целью изучения возникшей проблемы с внесением соответствующих рекомендаций.

Второе. Реформа системы межбюджетных отношений.

Очевидно, что текущая система межбюджетных отношений не стимулирует акиматы всех уровней к созданию собственной базы развития — малого и среднего бизнеса. Регионы слабо мотивированы на поиск дополнительных источников доходов.

Со следующего года в распоряжение регионов передаются дополнительные налоговые поступления от МСБ.

Но этого недостаточно. НазрелА необходимость пересмотра организации бюджетного процесса на всех уровнях. Большую роль в этой работе должно сыграть реальное вовлечение населения в формирование местных бюджетов.

Районный, городской и сельский уровни власти должны стать экономически более самостоятельными в решении задач местного значения. Их права, обязанности и ответственность следует четко урегулировать в законодательных актах.

Третье. Управляемая урбанизация и единая жилищная политика.

Принятые ранее законы «О статусе столицы» и «Об особом статусе города Алматы» сыграли свою позитивную роль, но сегодня нуждаются в совершенствовании.

Необходимо расширить компетенции акиматов трех самых крупных городов, в том числе и в области градостроительной политики, транспортной инфраструктуры, формирования архитектурного облика.

Большое количество населения городов республиканского значения это уже не предмет гордости, а основание для обеспокоенности с точки зрения полного обеспечения социально-экономических потребностей жителей.

Мы наблюдаем перенаселенность крупнейших городов и в то же время нехватку людских и трудовых ресурсов в таких городах как, например, Павлодар и Петропавловск, где создаются надлежащие условия для приема новых жителей.

Правительство должно принять действенные меры по управлению миграционными процессами.

В своей предвыборной программе я отметил необходимость разработки единой жилищной политики.

Основной принцип — повышение доступности жилья, особенно для социально-уязвимых слоев населения.

Правительству необходимо разработать единую модель жилищного развития в стране, отойти от практики принятия разрозненных между собой программ.

Например, в рамках программы «7-20-25», которая изначально предполагалась как социальная, средний уровень семейного дохода заемщика должен составлять около 320 тыс. тенге в месяц. Людям с небольшим уровнем доходов участие в ней оказалось не по карману.

Поэтому в этом году по инициативе Елбасы запущена новая программа «Бақытты Отбасы» с льготной ставкой в 2% и первоначальным взносом 10%. Это весьма выгодные условия.

До конца года не менее 6 тыс. семей приобретут жилье в рамках этой программы. В первую очередь, многодетные семьи и семьи, воспитывающие детей-инвалидов. С 2020 года 10 тысяч таких семей ежегодно будут обеспечиваться жильем.

Правительству следует определить четкие критерии для участия в программе и обеспечить ее жесткое администрирование. Поддержка должна предоставляться исключительно тем, кто в ней действительно нуждается.

Мое поручение Правительству — в течение трех лет решить вопрос предоставления жилья малообеспеченным многодетным семьям, стоящим в очереди. Их у нас около 30 тысяч.

Гражданам, которые не располагают доходами для приобретения жилья в собственность, надо дать возможность проживания на условиях социальной аренды.

На эти цели к 2022 году государством будет выделено свыше 240 млрд. тенге.

Следует разработать новые меры вовлечения частного бизнеса в эту работу, задействовать механизмы государственно-частного партнерства.

Люди недовольны непрозрачным процессом формирования и продвижения очередности при предоставлении акиматами социальных квартир.

Правительству до конца года следует создать единую национальную систему учета очередников на арендное жилье, а также на получение льготных жилищных займов по программе «Бақытты Отбасы».

Несмотря на снижение износа коммунальных сетей с 65% до 57%, данный показатель остается высоким.

Кроме того, из 78 тысяч многоквартирных домов более 18 тысяч требуют ремонта.

Необходимо выделить регионам не менее 30 млрд.тенге за два года в виде бюджетных кредитов на модернизацию и ремонт жилого фонда.

Поручаю Правительству предусмотреть данный механизм и жестко контролировать эффективность освоения этих средств.

Бюджеты развития регионов к 2022 году превысят 800 млрд. тенге.

Поручаю акимам совместно с местными маслихатами обеспечить направление половины этих средств на софинансирование модернизации ЖКХ и решение актуальных социальных проблем жителей регионов.

Четвертое. Развитие инфраструктуры.

Очевидно, что жители различных регионов страны имеют разный уровень доступа к чистой питьевой воде, природному газу, транспортной инфраструктуре.

Необходимо активизировать работу по нивелированию этого неравенства.

По поручению Елбасы заканчивается строительство первой очереди магистральной сети газопровода «Сарыарка».

Со следующего года будет начата работа по строительству распределительных сетей в городе Нур-Султан и Карагандинской, а в дальнейшем в Акмолинской и Северо-Казахстанской областях.

На эти цели государство выделяет 56 млрд. тенге. В результате более 2,7 млн. человек получат доступ к природному газу.

В течение следующих трех лет будет выделено порядка 250 млрд. тенге на обеспечение наших граждан чистой питьевой водой и услугами водоотведения.

В поле зрения исполнительной власти должна находиться полная и качественная реализация программы «Нурлы Жол».

Это стратегический проект, благодаря которому действенная модернизация затронет всю транспортную инфраструктуру.

На эти цели до 2022 года государство вложит более 1,2 трлн. тенге инвестиций.

Правительство и раньше выделяло огромные средства, но они в подавляющем большинстве ушли в песок, а точнее сказать — в карманы чиновников, однако чистой воды, дорог и прочей инфраструктуры так и не хватает.

На этот раз Правительство и Парламент, вместе со Счетным комитетом должны обеспечить абсолютную эффективность использования бюджетных средств.

Правительству необходимо активизировать работу по улучшению экологии, расширению использования возобновляемых источников энергии, культивированию бережного отношения к природе. В этом отношении одобрения заслуживает кампания «Бiрге — Таза Қазақстан!», которую нужно продолжить.

Парламенту предстоит обсудить и принять новую редакцию Экологического кодекса.

В целом Правительство в предстоящий период должно повысить эффективность своей деятельности. Казахстанцы ждут конкретных результатов.

Құрметтi отандастар!

Бiз елiмiздi реформалаудың жаңа кезеңiне қадам бастық. Осы маңызды мiндеттердi сапалы орындауымыз керек.

Елiмiздiң әрбiр тұрғыны оң өзгерiстi сезiнуi тиiс.

Мен мемлекеттiк органдардан жұмысты жедел атқарып, нақты нәтижеге қол жеткiзудi талап етемiн.

Реформаны тек реформа үшiн жүргiзуге жол берiлмейдi.

Әрбiр министрде және әкiмде нәтижелi жұмыстың негiзгi көрсеткiштерiнiң тiзiмi болуы тиiс.

Сол арқылы олардың нақты мақсатқа қол жеткiзу деңгейi анықталады.

Үкiмет мүшелерiне, мемлекеттiк органдар мен өңiрлердiң, мемлекеттiк компаниялардың және мекемелердiң басшыларына тиiстi реформаның жүзеге асырылуы үшiн дербес жауапкершiлiк жүктеледi.

Осыған байланысты, жақында тиiстi Жарлыққа қол қойдым. Бұл Жарлықтың аясында елдегi ахуал, соның iшiнде аймақтардағы халықтың жағдайы сауалнама негiзiнде нақты бағаланатын болады.

Үкiметтiң әлеуметтiк және экономикалық саясатқа жауапты құрылымдары қоғамның қажеттiлiктерiне сәйкес алдын-ала нақты жұмыс жүргiзуi қажет. Бұл үшiн бақылау, талдау және болжау жүйесiн неғұрлым күшейту керек.

Сондықтан депутаттарымыздың өтiнiшiне орай Парламент жанынан Заңнаманы зерделеу және сараптау институтын құру жөнiнде тапсырма беремiн.

Аталған құрылым заңдарымыздың сапасын арттыруға ықпал етуi тиiс.

Қадiрлi қазақстандықтар!

Халқымызды толғандыратын барлық мәселелер бiзге белгiлi.

Осыған орай, ахуалды жақсарту үшiн iс-қимыл жоспары әзiрленiп жатыр.

Бiзге зор жауапкершiлiк жүктелiп отыр.

Мен ел тағдырына жаны ашитын әрбiр азаматқа зор сенiм артамын.

Қазақстан — ортақ шаңырағымыз!

Мен бәрiңiздi мерейлi мекенiмiздi өркендетуге үлес қосуға шақырамын!

Сындарлы қоғамдық диалог — татулық пен тұрақтылық негiзi.

Ұлы Абай өзiнiң алтыншы қара сөзiнде «Бiрлiк — ақылға бiрлiк» дегенiн бiлесiздер.

Елбасымыздың «Ел бiрлiгi — ең асыл қасиет» деген қанатты сөзi — бiздiң айнымас қағидамыз.

Береке мен бiрлiк, ақыл мен парасат халқымызды үнемi алға бастап келедi.

Бағытымыз — айқын, жолымыз — ашық.

Бәрiмiз бiрге болсақ, елiмiз бұдан да зор жетiстiкке жетедi деп сенемiн!

Баршаңызға амандық, табыс тiлеймiн.


 

Мемлекет басшысы Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. 2018 жылғы 5 қазан

ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАРДЫҢ ӘЛ-АУҚАТЫНЫҢ ӨСУI: ТАБЫС ПЕН ТҰРМЫС САПАСЫН АРТТЫРУ

Құрметтi қазақстандықтар!

Бiз тәуелсiздiк жылдары көп жұмыс атқардық.

Экономикасы қарқынды дамып келе жатқан заманауи прогрессивтi мемлекет құрып, бейбiтшiлiк пен қоғамдық келiсiмдi қамтамасыз еттiк.

Сапалы әрi тарихи маңызы зор құрылымдық, конституциялық және саяси реформалар жүргiздiк.

Қазақстанның халықаралық беделiнiң артуына және оның аймақтағы геосаяси рөлiнiң күшеюiне қол жеткiздiк.

Бiз өңiрлiк және жаһандық проблемаларды шешу iсiне зор жауапкершiлiкпен қарайтын жауапты әрi қалаулы халықаралық серiктес ретiнде танылдық.

Қазақстан ТМД және Орталық Азия елдерi арасынан «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесiн өткiзу үшiн әлемдiк қоғамдастық таңдап алған бiрiншi мемлекет болды.

Бiз Еуразия өңiрiнiң қаржылық, iскерлiк, инновациялық және мәдени орталығы ретiнде қалыптасуын қамтамасыз етiп, жаңа елордамыз — Астананы салдық.

Халық саны 18 миллионнан асып, өмiр сүру ұзақтығы 72,5 жасқа жеттi.

Бiз берiк экономикалық негiз қалыптастырдық.

Соңғы 20 жыл iшiнде елiмiзге 300 миллиард АҚШ доллары көлемiнде тiкелей шетел инвестициясы тартылды.

Экономиканы өркендетудiң негiзi саналатын шағын және орта бизнес нығайып келедi.

Дүниежүзiлiк Банктiң бизнес жүргiзу жеңiлдiгi рейтингiнде Қазақстан 190 елдiң iшiнде 36-шы орынға көтерiлдi.

Бiз әрдайым сыртқы сын-қатерлерге дер кезiнде назар аударып, оларға дайын бола бiлдiк.

Соған байланысты, мен елiмiздi жаңғырту жөнiнде қажеттi бағдарламалық бастамалар жасадым.

Олардың жүзеге асырылуы табысты дамуымыздың негiзгi факторына айналды.

Бiздiң стратегиялық мақсатымыз — 2050 жылға қарай әлемдегi озық дамыған 30 елдiң қатарына қосылу.

2014 жылы елiмiздiң инфрақұрылымын жаңартатын «Нұрлы жол» кешендi бағдарламасын iске асыруды бастадық.

Үш жыл бұрын «100 нақты қадам» — Ұлт жоспарын жарияладық.

Содан кейiн елiмiздiң Үшiншi жаңғыруына кiрiстiк.

Оның басты мiндетi — Қазақстанның жаһандық бәсекеге қабiлеттiлiгiн қамтамасыз ететiн экономикалық өсiмнiң жаңа моделiн құру.

Елiмiздiң орнықты дамуы өмiр сүру деңгейiн одан әрi арттыруға деген зор сенiм ұялатады.

Бiз жаңа мiндеттердi атқаруға дайынбыз.

Құрметтi отандастар!

Соңғы кездерi әлемдiк саяси және экономикалық трансформация үдерiстерi күшейе түстi.

Әлем қарқынды түрде өзгерiп келедi.

Мызғымастай көрiнген жаһандық қауiпсiздiк жүйесiнiң тұғыры мен халықаралық сауда ережелерi бұзылуда.

Жаңа технологиялар, роботтандыру мен автоматтандыру еңбек ресурстарына және адам капиталының сапасына қатысты талаптарды күрделендiруде.

Қаржы жүйелерiнiң мүлде жаңа архитектурасы түзiлуде.

Бұл орайда қор нарықтары кезектi қаржы дағдарысына алып келуi мүмкiн жаңа «сабын көбiгiн» үрлеуде.

Бүгiнде жаһандық және жергiлiктi проблемалар тоғыса түсуде.

Мұндай жағдайда сын-қатерлерге төтеп берудiң және мемлекеттiң табысқа жетуiнiң кепiлi елдiң басты байлығы — адамның даму мәселесi болып отыр.

Үкiмет, әрбiр мемлекеттiк органның, мемлекеттiк компанияның басшысы жұмыс тәсiлдерiн өзгертуi қажет.

Қазақстандықтардың әл-ауқатының өсуi басты басымдыққа айналуға тиiс.

Мен лауазымды тұлғаның жеке тиiмдiлiгiн және қызметке лайықтылығын дәл осы өлшемге сәйкес бағалайтын боламын.

* * *

Қазақстандықтардың әл-ауқаты, ең алдымен, табыстарының тұрақты өсiмi мен тұрмыс сапасына байланысты.

I. ХАЛЫҚ ТАБЫСЫНЫҢ ӨСУI

Адам еңбекқор болып, өз кәсiбiн жақсы меңгергенде және лайықты жалақы алуға немесе жеке кәсiп ашып, оны дамытуға мүмкiндiк болған кезде табыс артады.

Мемлекет пен адамдардың күш бiрiктiруiнiң арқасында ғана бiз Жалпыға ортақ еңбек қоғамын құра аламыз.

Бiрiншiден, Үкiметке 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап ең төменгi жалақыны 1,5 есе, яғни 28 мыңнан 42 мыңға дейiн өсiрудi тапсырамын.

Бұл барлық сала бойынша түрлi меншiк нысандарындағы кәсiпорындарда жұмыс iстейтiн 1 миллион 300 мың адамның еңбекақысын тiкелей қамтиды.

Бюджеттiк мекемелерде жұмыс iстейтiн 275 мың қызметкердiң еңбекақысы көбейiп, орта есеппен 35 пайызға өседi.

Осы мақсаттарға 2019-2021 жылдарда республикалық бюджеттен жыл сайын 96 миллиард теңге бөлу керек.

Осыған орай, ендi, ең төменгi жалақы ең төменгi күнкөрiс шегiне байланысты болмайды. Ең төменгi жалақының жаңа мөлшерi бүкiл экономика ауқымындағы еңбекақы өсiмiнiң катализаторына айналады.

Төмен жалақы алатын қызметкерлердiң еңбекақысын көтеруге қатысты бұл бастаманы iрi компаниялар қолдайды деп сенемiн.

Екiншiден, бизнестi өркендетудiң тұрақты көздерiн қалыптастырып, жеке инвестицияны ынталандыру және нарық еркiндiгiн қолдау керек.

Дәл осы бизнес арқылы жаңа жұмыс орындары ашылып, қазақстандықтардың басым бөлiгi табыспен қамтамасыз етiледi.

БIРIНШI. Бiз 2010 жылдың өзiнде «Бизнестiң жол картасы — 2020» бағдарламасын iске қостық.

Өңiрлерге жұмыс сапарым барысында мұның тиiмдiлiгiне көз жеткiздiм.

Бағдарламаның қолданылу мерзiмiн 2025 жылға дейiн ұзарту керек.

Осы бағдарламаны жүзеге асыру үшiн жыл сайын қосымша кемiнде 30 миллиард теңге бөлудi қарастыру қажет.

Бұл 3 жыл iшiнде қосымша кемiнде 22 мың жаңа жұмыс орнын ашуға, 224 миллиард теңге салық түсiруге және 3 триллион теңгенiң өнiмiн өндiруге мүмкiндiк бередi.

ЕКIНШI. Экономикада бәсекелестiктi дамыту және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы мен табиғи монополиялардың қызметi үшiн белгiленетiн тарифтер саласында тәртiп орнату мақсатымен батыл шаралар қабылдау керек.

Коммуналдық қызмет пен табиғи монополияларды реттеу салаларында тарифтiң жасалуы және тұтынушылардан жиналған қаржының жұмсалуы әлi күнге дейiн ашық емес.

Монополистердiң инвестициялық мiндеттемелерiне тиiмдi мониторинг пен бақылау жүргiзiлмей отыр.

Үкiмет 3 ай мерзiм iшiнде осы мәселемен айналысып, бәсекелестiктi қорғау функциясын елеулi түрде күшейте отырып, монополияға қарсы ведомствоның жұмысын реформалауы керек.

Бұл — маңызды мәселе, ол бизнес үшiн кететiн шығынның артуына, адамдардың нақты табысын азайтуға әкеп соқтырады.

ҮШIНШI. Бизнестi заңсыз әкiмшiлiк қысымнан және қылмыстық қудалау қаупiнен қорғауды арттыра түсу керек.

2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап салық заңнамасының бұзылуы жөнiндегi қылмыстық жауапкершiлiктiң қолданылу шегiн, айыппұлды өсiре отырып, 50 мың айлық есептiк көрсеткiшке дейiн арттыруды тапсырамын.

Сондай-ақ, негiзгi мiндетi көлеңкелi экономикамен күрес болуға тиiс Қаржы мониторингi комитетiне функцияларын бере отырып, Экономикалық тергеу қызметiн қайта құру қажет.

Бiз «қолма-қол ақшасыз экономикаға» бет бұруымыз керек.

Мұнда жазалаушы ғана емес, сондай-ақ бизнестiң қолма-қол ақшасыз есеп айырысуын қолдау сияқты ынталандырушы құралдарға да сүйенген жөн.

Салық және кеден саласындағы ақпараттық жүйелер интеграциясының аяқталуы әкiмшiлендiрудiң ашықтығын арттырады.

Үкiмет үш жыл iшiнде экономикадағы көлеңкелi айналымды кем дегенде 40 пайызға қысқарту үшiн нақты шаралар қабылдауға тиiс.

Бизнес өз жұмысын жаңадан бастау үшiн 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап салықтың негiзгi сомасы төленген жағдайда, өсiм мен айыппұлды алып тастай отырып, шағын және орта бизнес үшiн «салық амнистиясын» жүргiзуге кiрiсудi тапсырамын.

ТӨРТIНШI. Экспортқа бағытталған индустрияландыру мәселесi экономикалық саясаттың негiзгi элементi болуға тиiс.

Үкiмет өңдеу секторындағы экспорттаушыларға қолдау көрсетуге баса мән беруi қажет.

Бiздiң сауда саясатымызда селқостық болмауға тиiс.

Оған бiздiң тауарларымызды өңiрлiк және әлемдiк нарықта iлгерiлететiн белсендi сипат дарыту керек.

Сонымен бiрге, халық тұтынатын тауарлардың ауқымды номенклатурасын игерiп, «қарапайым заттар экономикасын» дамыту үшiн кәсiпорындарымызға көмектесу қажет.

Бұл экспорттық әлеуетiмiздi жүзеге асыру тұрғысынан ғана емес, сондай-ақ iшкi нарықты отандық тауарлармен толтыру үшiн де маңызды.

Үкiметке өңдеу өнеркәсiбi мен шикiзаттық емес экспортты қолдау мақсатымен алдағы 3 жылда қосымша 500 миллиард теңге бөлудi тапсырамын.

Басымдығы бар жобаларға қолжетiмдi несие беру мiндетiн шешу үшiн Ұлттық банкке кемiнде 600 миллиард теңге көлемiнде ұзақ мерзiмге қаржы бөлудi тапсырамын.

Үкiмет Ұлттық банкпен бiрлесiп, осы қаражаттың көзделген мақсатқа жұмсалуын қатаң бақылауды қамтамасыз етуi керек.

Iрi әрi серпiндi жобаларды жүзеге асыру үшiн шетелдiк инвесторлармен бiрлесiп инвестиция салу қағидаты бойынша жұмыс iстейтiн Шикiзаттық емес секторға бөлiнетiн тiкелей инвестиция қорын құру мәселесiн қарастыру қажет.

Сондай-ақ, көлiк-логистика және басқа да қызмет көрсету секторларын iлгерiлету жөнiндегi жұмыстарды жандандыру керек.

Бай табиғатымыз бен мәдени әлеуетiмiздi пайдалану үшiн сырттан келетiн және iшкi туризмдi дамытуға ерекше көңiл бөлу қажет. Үкiмет қысқа мерзiмде салалық мемлекеттiк бағдарлама қабылдауға тиiс.

БЕСIНШI. Агроөнеркәсiп кешенiнiң әлеуетiн толық iске асыру керек.

Негiзгi мiндет — еңбек өнiмдiлiгiн және қайта өңделген ауыл шаруашылығы өнiмiнiң экспортын 2022 жылға қарай 2,5 есе көбейту.

Мемлекеттiк қолдаудың барлық шараларын елiмiзге заманауи агротехнологияларды ауқымды түрде тартуға бағыттау қажет.

Бiз икемдi әрi ыңғайлы стандарттарды енгiзу және ауыл шаруашылығы саласындағы беделдi шетелдiк мамандарды — «ақылды адамдарды» тарту арқылы саланы басқарудың үздiк тәжiрибесiн пайдалануымыз керек.

Ауыл кәсiпкерлерiне шаруашылық жүргiзудiң жаңа дағдыларын үйрету үшiн жаппай оқыту жүйесiн қалыптастырған жөн.

Үкiметке алдағы 3 жыл iшiнде осы мақсаттарға жыл сайын қосымша кемiнде 100 миллиард теңге қарастыруды тапсырамын.

АЛТЫНШЫ. Инновациялық және сервистiк секторларды дамытуға ерекше көңiл бөлген жөн.

Ең алдымен, «болашақтың экономикасының» баламалы энергетика, жаңа материалдар, биомедицина, үлкен деректер, заттар интернетi, жасанды интеллект, блокчейн және басқа да бағыттарын iлгерiлетудi қамтамасыз ету қажет.

Елiмiздiң жаһандық әлемдегi орны мен рөлi келешекте нақ осыларға байланысты болады.

Үкiметке Назарбаев Университетiмен бiрлесiп, нақты жобаларды анықтай отырып, әрбiр бағыт бойынша арнайы бағдарламалар әзiрлеудi тапсырамын.

Университет базасында жасанды интеллект технологиясын әзiрлеумен айналысатын ғылыми-зерттеу институтын құру сондай жобалардың бiрi бола алады.

ЖЕТIНШI. Нақты экономиканы өркендету үшiн қаржы секторының рөлiн күшейтiп, ұзақ мерзiмдi макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету қажет.

Бағаның өсуi, қаржыландыруға қолжетiмдiлiк, банктердiң орнықтылығы — мiне, осы мәселелер көбiне қазiр жұрттың қызығушылығын тудырып отыр.

Ұлттық банк Үкiметпен бiрлесiп, қаржы секторын және нақты секторларды сауықтыру, инфляцияға қарсы кешендi саясат жүргiзу мәселелерiн жүйелi түрде шешудi бастауы керек.

Қалыптасқан жағдайда экономиканы, әсiресе, өңдеу секторы мен шағын және орта бизнестi несиелендiрудi ұлғайту өте маңызды.

Сондай-ақ, зейнетақы активтерi мен әлеуметтiк сақтандыру жүйесiнiң ресурстарын басқару тиiмдiлiгiн арттырып, баламалы қаржы құралдарын — құнды қағаз нарығы, сақтандыру және басқа да салаларды нақты дамыту керек.

Бизнестi шетел инвестициясымен, капиталға қолжетiмдiлiкпен қамтамасыз ету iсiнде «Астана» халықаралық қаржы орталығы маңызды рөл атқаруға тиiс.

Бiз жеке сотты, қаржы реттеуiшiн, биржаны арнайы құрдық.

Барлық мемлекеттiк органдар мен ұлттық компаниялар осы алаңды белсендi пайдаланып, оның тез қалыптасуына және дамуына атсалысуы керек.

* * *

Аталған шаралардың тиiмдi жүзеге асырылуы жалақының өсуi мен жаңа жұмыс орындарының ашылуы есебiнен қазақстандықтардың табысын арттырады.

Бұл үдерiстер әрдайым Үкiметтiң басты назарында болуға тиiс.

II. ТҰРМЫС САПАСЫН АРТТЫРУ

Әл-ауқатымыздың екiншi бiр сипаты — өмiр сүру деңгейiнiң артуы.

Бiлiм берудiң, денсаулық сақтау саласының, тұрғын үйдiң сапасы мен қолжетiмдiлiгi, жайлы және қауiпсiз жағдайда өмiр сүру мәселелерi әрбiр қазақстандық отбасына қатысты.

Осыған орай, Үкiмет әлеуметтiк секторға, қауiпсiздiк пен инфрақұрылымға мән бере отырып, бюджет шығыстарының басымдықтарын қайта қарауға тиiс.

БIРIНШI. 5 жыл iшiнде бiлiм, ғылым, денсаулық сақтау салаларына барлық көздерден жұмсалатын қаражатты iшкi жалпы өнiмнiң 10 пайызына дейiн жеткiзу қажет.

Қаржыландыруды халыққа қызмет көрсету сапасын елеулi түрде арттыруды қамтамасыз ететiн тиiстi реформаларды жүзеге асыру үшiн бағыттау керек.

ЕКIНШI. Мектепке дейiнгi бiлiм беру сапасын түбегейлi жақсарту керек.

Ойлау негiздерi, ақыл-ой мен шығармашылық қабiлеттер, жаңа дағдылар сонау бала кезден қалыптасады.

Бiлiм беру iсiнде 4К моделiне: креативтiлiктi, сыни ойлауды, коммуникативтiлiктi дамытуға және командада жұмыс iстей бiлуге басты назар аударылуда.

Бұл салада бiлiктiлiк талаптарын, оқыту әдiсiн, тәрбиешiлердiң және балабақшадағы басқа да қызметкерлердiң еңбегiне ақы төлеу жүйесiн қайта қарау қажет.

Бiлiм және ғылым министрлiгi әкiмдiктермен бiрлесiп, биыл тиiстi «Жол картасын» әзiрлеуi керек.

ҮШIНШI. Орта бiлiм беру жүйесiнде негiзгi тәсiлдер белгiленген, қазiргi кезеңде солардың орындалуына баса назар аударған жөн.

Назарбаев зияткерлiк мектептерiнiң оқыту жүйесi мен әдiстемесi мемлекеттiк мектептер үшiн бiрыңғай стандарт болуға тиiс. Бұл мектеп бiлiмiн реформалаудың қорытынды кезеңi болады.

Бiлiм сапасын бағалау жүйесi халықаралық стандарттарға негiзделуге тиiс.

Орта мектептердiң өзiнде балаларды мейлiнше сұранысқа ие мамандықтарға бейiмдеп, кәсiби диагностика жүргiзу маңызды.

Бұл оқытудың жеке бағдарын жасауға және оқушы мен мұғалiмнiң оқу жүктемесiн азайтуға мүмкiндiк бередi.

Балалар қауiпсiздiгiнiң маңыздылығын ескерiп, бүкiл мектептер мен балабақшаларды бейнебақылау жүйесiмен қамтамасыз етудi, мектеп психологтарының жұмысын күшейтудi және басқа да дәйектi шараларды жүзеге асыруды тапсырамын.

Бiлiм алудың қолжетiмдiлiгiн арттыру мақсатымен оқушыларға орын жетiспейтiнi, мектептердiң үш ауысымда оқыту және апат жағдайында болу проблемалары мейлiнше сезiлiп отырған өңiрлер үшiн Үкiметке 2019-2021 жылдарға арналған бюджеттен қосымша 50 миллиард теңге қарастыруды тапсырамын.

ТӨРТIНШI. Келесi жылы «Педагог мәртебесi туралы» заңды әзiрлеп, қабылдау қажет деп санаймын.

Бұл құжат мұғалiмдер мен мектепке дейiнгi мекемелер қызметкерлерi үшiн барлық игiлiктi қарастырып, жүктеменi азайтуға, жөнсiз тексерiстер мен мiндеттен тыс функциялардан арашалауға тиiс.

БЕСIНШI. Жоғары бiлiм беру iсiнде оқу орындарының маман дайындау сапасына қатысты талаптар күшейтiледi.

Бiз гранттардың санын көбейттiк, ендi жауапкершiлiктiң кезеңi келдi.

Жоғары оқу орнының табыстылығын бағалаудың басты критерийi — оқу бiтiрген студенттердiң жұмыспен қамтылуы, жалақысы жоғары жұмысқа орналасуы.

Жоғары оқу орындарын iрiлендiру саясатын жүргiзу қажет.

Нарықта жоғары сапалы бiлiм берудi қамтамасыз ететiндерi ғана қалуға тиiс. Назарбаев Университетiнiң тәжiрибесiне сүйенiп, үздiк шетелдiк топ-менеджерлердi жұмысқа тарту арқылы әлемнiң жетекшi университеттерiмен әрiптестiк орнату маңызды.

Қазiргi бiлiм инфрақұрылымының базасында Назарбаев Университетiнiң үлгiсiмен өңiрлiк жаңа жоғары оқу орнын құру қажет деп санаймын.

АЛТЫНШЫ. Медициналық қызмет сапасы халықтың әлеуметтiк көңiл-күйiнiң аса маңызды компонентi болып саналады.

Ең алдымен, әсiресе ауылдық жерлерде алғашқы медициналық-санитарлық көмектiң қолжетiмдi болуын қамтамасыз ету қажет.

Алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсететiн қызметкерлердi ынталандыру үшiн 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап ауруларды емдеу iсiн басқарудың жаңа тәсiлдерiн енгiзген учаскелiк медицина қызметкерлерiнiң жалақысын кезең-кезеңмен 20 пайызға көбейтудi тапсырамын.

Осы мақсаттарға келесi жылы 5 миллиард теңге бөлiнедi.

2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап барлық емханалар мен ауруханалар медициналық құжаттарды қағазсыз, цифрлық нұсқада жүргiзуге көшуге тиiс.

Бұл 2020 жылға қарай бүкiл тұрғындардың электронды денсаулық паспорттарын жасауға, кезектердi, бюрократияны жоюға, қызмет көрсету сапасын арттыруға мүмкiндiк бередi.

Осыған дейiн жасалған кардиологиялық және нейрохирургиялық кластерлердiң тәжiрибесiн пайдаланып, 2019 жылы Астанада Ұлттық ғылыми онкологиялық орталықтың құрылысын бастау керек.

Осылайша бiз көптеген адам өмiрiн сақтап қаламыз.

ЖЕТIНШI. Өңiрлiк деңгейдегi резервтердi тауып, бұқаралық спорт пен дене шынықтырудың қолжетiмдiлiгiн арттыру қажет.

Үкiметке және әкiмдерге кем дегенде 100 дене шынықтыру-сауықтыру кешенiн салуды тапсырамын.

Сондай-ақ, қолданыстағы, әсiресе мектептердегi спорт ғимараттарын тиiмдi пайдаланып, дене шынықтырумен айналысу үшiн аулаларды, парктердi, саябақтарды жабдықтау қажет.

СЕГIЗIНШI. Ұлт саулығы — мемлекеттiң басты басымдығы. Бұл — қазақстандықтар сапалы азық-түлiктi пайдалануға тиiс деген сөз.

Бүгiнде халықты сапасыз әрi денсаулыққа және өмiрге қауiп төндiретiн тауарлар мен көрсетiлетiн қызметтерден қорғайтын тұтас саясат жоқ.

Үкiметке шаралар қабылдауды және осы жұмысты ретке келтiрудi тапсырамын.

Келесi жылдан бастап Тауарлар мен көрсетiлетiн қызмет сапасын және қауiпсiздiгiн бақылау комитетi жұмысын бастауға тиiс.

Оның қызметi, ең бастысы, азық-түлiкке, дәрi-дәрмекке, ауыз суға, балалар тауарына, медициналық қызмет көрсетуге сараптама жүргiзудi қамтитын болады.

Бұл үшiн заманауи зертханалық базаны қамтамасыз етiп, бiлiктi мамандар штатын қалыптастыру қажет.

Бұл орайда, тұтынушылардың құқықтарын қорғайтын қоғамдық ұйымдарды институционалды тұрғыдан күшейтiп, оларды белсендi пайдаланған жөн.

Бiз әрдайым бизнеске көмек көрсетемiз, бiрақ адам, оның құқықтары мен денсаулығы маңыздырақ.

Мемлекет әкiмшiлiк кедергiлердi азайту барысында көптеген тексерiстен, рұқсат беру және басқа да рәсiмдерден бас тартты.

Сондықтан, ұсынылатын тауарлардың, көрсетiлетiн қызметтердiң сапасы мен қауiпсiздiгi үшiн бизнес қоғамдастығы да жауап бередi.

Жалпы, бизнес пайда табуды ғана емес, сондай-ақ, мемлекетпен бiрлесiп азаматтарымыздың қауiпсiздiгi мен жайлы тұрмысын қамтамасыз етудi де ойлауы керек.

* * *

Халыққа сапалы әлеуметтiк қызмет көрсету iсi тұрғын үй жағдайын жақсарту, елiмiздегi кез келген елдi мекенде жайлы әрi қауiпсiз өмiр сүру сипатындағы мол мүмкiндiктермен үйлесiмдi түрде толыға түсуге тиiс.

III. ӨМIР СҮРУГЕ ЖАЙЛЫ ОРТА ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Жайлылық дегенiмiз — ең алдымен, тұрғын үйдiң қолжетiмдiлiгi, ауланың әдемiлiгi мен қауiпсiздiгi, тiршiлiкке және жұмыс iстеуге қолайлы елдi мекеннiң және сапалы инфрақұрылымның болуы.

БIРIНШI. Сапалы әрi қолжетiмдi тұрғын үй.

Бүгiнде бiз тұрғын үй құрылысына зор серпiн берiп отырған «Нұрлы жер» бағдарламасын табысты iске асырудамыз.

Тұрғын үй ипотекасының қолжетiмдiлiгiн арттыратын жаңа ауқымдағы «7-20-25» бағдарламасы қолға алынды.

Әкiмдерге жергiлiктi бюджет есебiнен жеңiлдетiлген ипотека бойынша алғашқы жарнаны iшiнара субсидиялау мәселесiн пысықтауды тапсырамын.

Мұндай тұрғын үй сертификаттарын беру бiлiктiлiгi жоғары педагогтер, медицина қызметкерлерi, полицейлер және өңiрге қажеттi басқа да мамандар үшiн ипотеканың қол жетiмдiлiгiн арттырады.

Сондай-ақ, халықтың әлеуметтiк тұрғыдан әлсiз топтары үшiн iрi қалаларда жалдамалы тұрғын үй құрылысын ұлғайту қажет.

Бұл шаралар 250 мыңнан астам отбасы үшiн тұрғын үй жағдайын жақсартуға мүмкiндiк бередi.

Бюджет есебiнен салынатын жаппай құрылыс алаңдарына арналған инженерлiк инфрақұрылым жүргiзудi қоса алғанда, мемлекет бес жыл iшiнде 650 мың отбасыға немесе 2 миллионнан астам азаматтарымызға қолдау көрсетедi.

ЕКIНШI. Елiмiздiң аумақтық дамуына жаңа тәсiлдер енгiзудi қамтамасыз ету қажет.

Бүгiнде жетекшi елдердiң экономикасы, көбiне, жаһандық қалалар немесе мегаполистер арқылы танылады.

Әлемдiк iшкi жалпы өнiмнiң 70 пайыздан астамы қалаларда түзiледi.

Бiздiң өз тұрмыс салтымыз тарихи қалыптасты, моноқалалары мен шағын облыс орталықтары бар аграрлы экономика басымдыққа ие болды.

Сондықтан 18 миллион халқы бар ел үшiн миллионнан астам тұрғыны бар 3 қаланың болуы, соның iшiнде 2 қаланың тәуелсiз Қазақстан дәуiрiнде осы қатарға қосылуы  — үлкен жетiстiк.

Астана мен Алматы елiмiздегi iшкi жалпы өнiмнiң 30 пайыздан астамын қазiрдiң өзiнде қамтамасыз етiп отыр.

Бiрақ, қалалардың инфрақұрылымы кәсiпорындар мен тұрғындардың жедел өсiп келе жатқан қажеттiлiктерiне сай бола бермейдi.

Соңғы жылдары бiз «Нұрлы жол» бағдарламасы бойынша республикалық маңызы бар инфрақұрылым қалыптастырдық.

2015 жылдан бастап 2400 шақырым автомобиль жолы салынды және қайта жөнделдi. Бұл жұмыстар жалғасуда және 2020 жылға дейiн қосымша 4600 шақырым жол пайдалануға берiледi.

Ендi өңiрлiк және қалалық инфрақұрылымды жүйелi түрде дамытқан жөн.

Осы мақсатқа орай биыл қаржыландыру көлемi арты: жергiлiктi маңызы бар жолдарға 150 миллиард теңгеге дейiн, ауылдық жерлердi сумен қамтуға 100 миллиард теңгеге дейiн қаражат бөлiндi.

Әкiмдер осы қаражаттың есебiнен өңiрлердегi мейлiнше өткiр проблемаларды шешуге күш жұмылдыруы керек.

Үкiмет бұл мiндеттi жүйелi қолға алып, қосымша инфрақұрылымдық мәселелер тiзiмiн жасап, жобаларды бағалап, оларды қаржыландыру көздерiн iздеп табуы қажет.

Жаңа мектептер, балабақшалар, ауруханалар құрылысын елдi мекендердi дамыту жоспарларымен ұштастыру қажет, сондай-ақ, бұл секторға жеке инвесторларды тарту үшiн жағдай жасаған жөн.

Сонымен қатар, «инфрақұрылым адамдарға» моделiнен «адамдар инфрақұрылымға» моделiне бiрте-бiрте көшу қажет.

Бұл елдi мекендердi iрiлендiру iсiн ынталандырып, бөлiнетiн қаражатты пайдалану тиiмдiлiгiн арттыратын болады.

Әрбiр өңiр мен iрi қала бәсекеге қабiлеттiлiктiң қолда бар басымдықтарын ескерiп, өзiндiк орнықты экономикалық өсу және жұмыспен қамту моделiне сүйене отырып дамуға тиiс.

Осыған орай, тiрек саналатын ауылдардан бастап республикалық маңызы бар қалаларға дейiнгi түрлi елдi мекендер үшiн өңiрлiк стандарттар жүйесiн әзiрлеу керек.

Бұл стандарт әлеуметтiк игiлiктер мен көрсетiлетiн мемлекеттiк қызметтердiң тiзiмi мен қолжетiмдiлiгiнiң, көлiк, мәдени-спорттық, iскерлiк, өндiрiстiк, цифрлық инфрақұрылыммен қамтамасыз етiлудiң нақты көрсеткiштерiн және басқа да мәселелердi қамтуға тиiс.

Экологиялық ахуалды жақсарту, соның iшiнде зиянды заттардың таралуы, топырақтың, жердiң, ауаның жағдайы, қалдықтарды жою, сондай-ақ онлайн түрiнде еркiн қолжетiмдi экологиялық мониторинг жүргiзу жүйесiн дамыту жөнiндегi жұмыстарды күшейту қажет.

Мүмкiндiгi шектеулi тұлғаларға арналған «кедергiсiз орта» қалыптастыруға зор мән берiлуге тиiс.

2019 жылдың 1 қыркүйегiне дейiн Елiмiздiң басқарылатын урбанизациясының жаңа картасына айналатын Елiмiздiң 2030 жылға дейiнгi аумақтық-кеңiстiктiк дамуының болжамды схемасын әзiрлеудi тапсырамын.

Практикалық шараларды жүзеге асыру үшiн нақты iс-шараларды, жобаларды және қаржыландыру көлемiн көрсете отырып, Өңiрлердi дамытудың 2025 жылға дейiнгi прагматикалық бағдарламасын әзiрлеудi тапсырамын.

Өңiрлiк дамудың аталған аспектiлерi iске асырылу мерзiмдерi 2025 жылға дейiн ұзартылуға тиiс «Нұрлы жол» және «Нұрлы жер» мемлекеттiк бағдарламаларында ескерiлуi керек.

Бiрiншiсi көлiк инфрақұрылымын дамытуға, екiншiсi — коммуналды және тұрғын үй құрылысындағы мiндеттердi шешуге бағытталуға тиiс.

Бұл бағдарламалардың «екiншi тынысын» ашу керек.

ҮШIНШI. Құқық қорғау органдарының жұмысына терең және сапалы өзгерiстер қажет.

Қауiпсiздiк тұрмыс сапасының ажырамас бөлiгi болып саналады.

Iшкi iстер органдарының қызметкерлерi қылмыспен күресте «алдыңғы шепте» жүрiедi, көбiне өз басын қатерге тiгiп, азаматтарды қорғайды.

Сонымен қатар, қоғам құқық қорғау органдарының, ең алдымен, полиция жұмысының түбегейлi жақсаруын күтiп отыр.

Үкiметке Президент Әкiмшiлiгiмен бiрлесiп, «Iшкi iстер органдарын жаңғырту жөнiндегi жол картасын» қабылдауды тапсырамын.

Реформалар 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап жүзеге асырыла бастауға тиiс.

Бiрiншiден, Iшкi iстер министрлiгiнiң штаттық санын оңтайландырып, полицияны өзiне тиесiлi емес функциялардан арылту қажет.

Үнемделген қаражатты полицейлердiң жалақысын көбейтуге, олардың тұрғын үй және өзге де әлеуметтiк мәселелерiн шешуге бағыттаған жөн.

Екiншiден, полиция қызметкерiнiң жаңа стандартын бекiтiп, мансаптық iлгерiлеу, сондай-ақ, полиция академиялары арқылы кадрларды даярлау мен iрiктеу жүйесiн өзгерту керек.

Қызметкерлердiң бәрi қайта аттестациялаудан өтуге тиiс. Тек үздiктерi ғана қызметiн жалғастырады.

Үшiншiден, халықпен жұмыс iстеудiң жаңа заманауи форматтарын енгiзiп, полицияны бағалаудың критерийлерiн түбегейлi өзгерткен жөн.

Полицияның жұмысын сервистiк модельге көшiру қажет.

Азаматтар санасында полицейлер жазалаушы емес, керiсiнше, қиын жағдайда көмек көрсетушi деген түсiнiк орнығуы керек.

Қалалық және аудандық iшкi iстер органдары жанында Халыққа қызмет көрсету орталықтарының қағидаты бойынша азаматтарды қабылдау үшiн қолайлы жағдай жасау қажет.

Қазақстанның бүкiл қалаларын қоғамдық қауiпсiздiкке мониторинг жүргiзу жүйелерiмен жабдықтау керек.

Қоғам тарапынан бiлдiрiлген сенiм деңгейi және халықтың өзiн қауiпсiз сезiнуi полиция жұмысын бағалаудың негiзгi өлшемдерi болуға тиiс.

ТӨРТIНШI. Сот жүйесiн одан әрi жаңғырту.

Соңғы жылдары көп жұмыс атқарылды, дегенмен, басты мiндет — соттарға деген сенiмнiң жоғары деңгейiн қамтамасыз ету шешiмiн таппай отыр.

Сонымен қатар, құқық үстемдiгi — бiздiң реформаларымыздың табысты болуының негiзгi факторы.

Бiрiншiден, сот жұмысының заманауи форматтарын және озық электронды сервистер енгiзудi жалғастырған жөн.

Жыл сайын 4 миллион азаматымыз сотта қаралатын iске қатысады.

Бұған қаншама күш пен қаражат жұмсалады!

Уақыт пен ресурстардың орынсыз шығынын талап ететiн артық сот рәсiмдерi қысқаруға тиiс. Бұрын адамдардың жеке өздерiнiң келуi талап етiлсе, қазiр оны алыстан жүзеге асыруға болады.

Екiншiден, сот жүйесiнiң сапалы дамуын және кадрларының жаңаруын қамтамасыз етiп, үздiк заңгерлер судья болуға ұмтылатындай жағдай жасау керек.

Үшiншiден, әсiресе бизнес пен мемлекеттiк құрылымдар арасындағы сот арқылы шешiлетiн дау-дамайды қарау кезiнде түсiнiктi әрi болжамды сот тәжiрибесi керек, сондай-ақ судьяларға заңсыз ықпал ету мүмкiндiктерiн жою қажет.

Жоғарғы сотқа Үкiметпен бiрлесiп, жыл соңына дейiн тиiстi шаралар кешенiн әзiрлеудi тапсырамын.

* * *

Кез келген реформаларды iске асыру барысында өзiнiң барлық iс-қимылын халықтың әл-ауқатын арттыруға арнайтын жинақы әрi тиiмдi мемлекеттiк аппарат маңызды рөл атқаратын болады.

IV. АЗАМАТТАР СҰРАНЫСЫНА БЕЙIМДЕЛГЕН МЕМЛЕКЕТТIК АППАРАТ

Жаңа кезең жағдайында мемлекеттiк аппарат қалай өзгеруге тиiс?

БIРIНШI. Мемлекеттiк органдар қызметiнiң тиiмдiлiгiн түбегейлi арттыру.

«Сапа» — мемлекеттiк қызметшi өмiрiнiң жаңа стилi, ал өзiн-өзi жетiлдiру — оның басты қағидаты болуға тиiс.

Жаңа формацияның мемлекеттiк қызметшiлерi мемлекет пен қоғам арасындағы алшақтықты қысқартуға тиiс.

Бұл арқылы тұрақты керi байланыс орнығып, мемлекеттiк саясаттың нақты шаралары мен нәтижелерi қызу талқыланып, жұртшылыққа түсiндiрiледi.

Мемлекеттiк басқару академиясы Назарбаев Университетiмен бiрлесiп, «Жаңа формацияның басшысы» бағдарламасын және басшылық қызметтерге тағайындау кезiнде арнайы қайта даярлаудан өткiзетiн курстар әзiрлеу қажет.

Үздiк шетелдiк компанияларда жұмыс тәжiрибесi бар немесе әлемнiң жетекшi университеттерiнде бiлiм алған жеке сектордағы кәсiби мамандарды тарту маңызды.

Биыл бiз 4 мемлекеттiк органға жалақы төлеудiң жаңа моделiн енгiздiк.

Барлық пилоттық жобалар жақсы нәтижелер көрсетiп отыр.

Мемлекеттiк қызметке қызығушылық артты, әсiресе өңiрлiк деңгейде оның өзектiлiгi жоғары.

Тиiмсiз шығындарды оңтайландыру және басшылық құрамын қысқарту есебiнен төменгi және орта буындағы қызметкерлердiң жалақысы 2 — 2,5 есе өстi.

Кадрлардың жұмыстан кетуi 2 есе қысқарды.

Беделдi жоғары оқу орындарын бiтiрген түлектердi қоса алғанда, бiлiктiлiгi жоғары кадрлардың жеке сектордан келуi 3 есе артты.

Мемлекеттiк қызмет iстерi агенттiгiнде орталық аппаратқа арналған конкурс бiр орынға 28 адамға дейiн, ал өңiрлiк құрылымдарда бiр орынға 60 адамға дейiн өстi.

Маңғыстау облысының әкiмдiгiндегi 1 бос орынға ендi 16 адам, ал Әдiлет министрлiгiнде орта есеппен 13 адам үмiткер болып отыр.

Астанада мемлекет-жекеменшiк әрiптестiк аясында iске асырылып жатқан жобаларды қаржыландыруға қатысты жаңа тәсiлдер есебiнен ғана 30 миллиардтан астам теңге үнемделдi.

Еңбекақы төлеудiң жаңа моделiне көшу үшiн мемлекеттiк органдардың басшыларына «бюджеттiк-кадрлық маневрдi» жүзеге асыруға құқық бердiм.

Олар үнемделген қаражатты қызметшiлердiң жалақысын арттыруға бағыттау мүмкiндiгiн алды.

Қазiргi уақытта көптеген мемлекеттiк органдар жаңа модельге көшудi қалап отыр.

Ең бастысы — олар мұны тек жалақыны көбейту ғана емес, бәрiнен бұрын, жұмыстарының тиiмдiлiгiн арттыру деп түсiнуi керек.

Еңбекке төленетiн қаржының өсiмi бюджет шығысын, соның iшiнде бағынышты мекемелердiң шығыстарын оңтайландыру және үнемдеу есебiнен өтелуiн бақылауда ұстауды тапсырамын.

Бұл жерде аталған жобаның беделiн түсiрмес үшiн формализм мен теңгермешiлiкке жол бермеу қажет.

ЕКIНШI. Осы күрделi кезеңде бөлiнетiн әрбiр теңгенiң қайтарымының мол болуына қол жеткiзу керек.

Тексерiстер нәтижелерi айқындап отырғандай, құрылыс құны кей жағдайда жобалық құжаттар әзiрлеу кезеңiнде-ақ арттырылып көрсетiледi.

Соңына дейiн жеткiзiлмейтiн немесе перспективасы жоқ екенi әуел бастан белгiлi болған жобалар бар.

Егер жүктелген iске жауапкершiлiк танытатын болсақ, бюджеттiң жүздеген миллиард теңгесiн үнемдеп, тұрғындардың нақты қажетiне бағыттауға болады.

Үкiмет тиiмсiз әрi уақтылы емес шығындарды болдырмай, шығыстарды оңтайландырып, қаражатты үнемдеу үшiн жүйелi шаралар қабылдауы қажет.

ҮШIНШI. Сыбайлас жемқорлықпен белсендi күрес жалғасатын болады.

Бiрiншiден, көрсетiлетiн мемлекеттiк қызметтер аясында мемлекеттiк қызметшiлердiң тұрғындармен тiкелей қарым-қатынасын азайтуға қол жеткiзген жөн.

Жер қатынастары мен құрылыс саласындағы бюрократтық рәсiмдер жұртшылықты мазалайтын мәселелердiң бiрi болып саналады.

Бұл салада ашықтық жоқ, халық пен бизнес ақпаратқа толық қол жеткiзе алмай отыр.

Жер қоры мен жылжымайтын мүлiк нысандары туралы мәлiметтердiң бiрыңғай ақпараттық базасын жасауды тапсырамын.

Осы мәселе бойынша тәртiп орнатып, жердi нақты инвесторларға беру керек!

Бұл — бiр ғана мысал.

Жұрттың және бизнес қоғамдастығының наразылығын туғызатын басқа да бағыттар бойынша тиiстi жұмыстар жүргiзу керек.

Жалпы, 2019 жылы көрсетiлетiн мемлекеттiк қызметтердiң 80 пайызы, ал 2020 жылы кемiнде 90 пайызы электронды форматқа көшiрiлуге тиiс.

Сол үшiн Мемлекеттiк көрсетiлетiн қызметтер туралы заңды жедел жаңарту керек.

Екiншiден, қарамағындағы қызметкерлер сыбайлас жемқорлыққа қатысты құқықбұзушылық жасаған жағдайда бiрiншi басшылардың жеке тәртiптiк жауапкершiлiгiн күшейту мәселесiн пысықтау қажет.

Сонымен қатар, адал жұмыс iстейтiн қызметкер тексерушiлерден қорықпауға тиiс.

Үшiншiден, «Сыбайлас жемқорлықтан ада өңiрлер» жобалары аясында елорданың жемқорлыққа қарсы стратегияны жүзеге асыру жөнiндегi тәжiрибесiн тарату керек.

ТӨРТIНШI. Үкiмет пен барлық мемлекеттiк органдардың жұмысында формализм мен бюрократияны азайту қажет.

Соңғы кездерi Үкiметтегi, мемлекеттiк органдардағы ұзақ отырыстар мен кеңестердiң саны еселеп артып, сондай-ақ құжат айналымы елеулi түрде көбейдi.

Үкiмет әкiмдердiң және олардың орынбасарларының қатысуымен күнiне 7 кеңес өткiзетiн кездерi де болады.

Олар қай кезде жұмыс iстейдi?

Мұны доғарып, бұл мәселенi ретке келтiру керек.

Өздерiне нақты мiндеттемелер алуға және солар үшiн жария түрде есеп беруге тиiс министрлер мен әкiмдерге шешiм қабылдау еркiндiгiн ұсыну қажет.

Елiмiздiң 2025 жылға дейiнгi дамуының стратегиялық жоспарының әзiрленген көрсеткiштер картасы бұған негiз болуға тиiс.

БЕСIНШI. Қойылған мiндеттердi тиiмдi жүзеге асыру үшiн реформалардың жүргiзiлуiне бақылау механизмдерiн күшейту қажет.

Үкiмет пен мемлекеттiк органдар жыл соңына дейiн дамудың аталған барлық мәселелерiн қамти отырып, нақты индикаторлар мен «жол карталарын» әзiрлеуге тиiс, сондай-ақ реформаларды iске қосу үшiн қажеттi заң жобаларының бәрiн Парламентке уақтылы енгiзуi керек.

Өз кезегiнде, Парламент оларды сапалы әрi жедел қарастырып, қабылдауға тиiс.

Реформалар мен негiзгi стратегиялық құжаттардың жүзеге асырылу барысына мониторинг жүргiзiп, бағалау үшiн қажеттi өкiлеттiктер бере отырып, Президент Әкiмшiлiгiнде Ұлттық жаңғыру офисiн құруды тапсырамын.

Бұл офис статистикалық көрсеткiштерге мониторинг жүргiзуден бөлек, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының тәжiрибесiне сәйкес, тұрғындар үшiн өзектi мәселелер жөнiнде халық пен бизнес өкiлдерi арасында тұрақты түрде сауалнама жүргiзудi қамтамасыз етедi.

Офис әрбiр бағыт бойынша қалыптасқан жағдай жөнiнде маған үнемi баяндап отырады.

Үкiметтiң әрбiр мүшесi, мемлекеттiк органдар мен компаниялардың басшылары алға қойылған мiндеттердiң орындалуына дербес жауап беретiн болады.

V. ТИIМДI СЫРТҚЫ САЯСАТ

Қазақстанның табысты жаңғыруын қамтамасыз ету үшiн бастамашыл белсендi сыртқы саясатты одан әрi жүзеге асыру қажет.

Бiздiң бейбiтсүйгiш бағытымыз бен осы саладағы нақты айқындалған қағидаттарымыз өзiн-өзi толық ақтап отыр.

Қазақстанның Ресей Федерациясымен қарым-қатынасы мемлекетаралық байланыстардың эталоны болып саналады.

Толыққанды интеграциялық бiрлестiк әрi әлемдiк экономикалық қатынастардың белсендi мүшесi ретiнде қалыптасқан Еуразиялық экономикалық одақ табысты жұмыс iстеуде.

Орталық Азия өңiрiнде өзара ықпалдастықтың жаңа парағы ашылды.

Қытай Халық Республикасымен жан-жақты стратегиялық серiктестiгiмiз дәйектi түрде дамып келедi.

«Бiр белдеу — бiр жол» бағдарламасы Қытаймен қарым-қатынасымызға тың серпiн бердi.

Менiң қаңтар айындағы Вашингтонға ресми сапарым және Президент Дональд Трамппен жүргiзген келiссөздерiм барысында Қазақстан мен АҚШ-тың XXI ғасырдағы кеңейтiлген стратегиялық серiктестiгi жөнiндегi уағдаластыққа қол жеткiзiлдi.

Бiз сауда және инвестиция саласындағы iрi серiктесiмiз — Еуропа Одағымен қарқынды ынтымақтастығымызды жалғастыра беремiз.

ТМД елдерiмен, Түркиямен, Иранмен, Араб Шығысы және Азия елдерiмен өзара тиiмдi екi жақты қатынастар дамып келедi.

Ақтау қаласындағы саммитте қабылданған Каспий теңiзiнiң құқықтық мәртебесi туралы конвенция Каспий маңы елдерiмен ынтымақтастықтың жаңа мүмкiндiктерiне жол ашады.

Қазақстан Бiрiккен Ұлттар Ұйымының Қауiпсiздiк Кеңесiндегi миссиясын абыроймен аяқтап келедi.

Сирия жөнiндегi Астана процесi бейбiт жолмен реттеу және осы елдiң дағдарыстан шығуы жөнiнде тиiмдi жұмыс жүргiзiп жатқан бiрден-бiр келiссөздер форматына айналды.

Сонымен қатар, қазiргi күрделi жағдайда Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты бейiмделудi және ұлттық мүдденi прагматизм қағидаттарына сәйкес iлгерiлетудi талап етедi.

* * *

Барлық кезеңде де табысқа деген нық сенiм мен халықтың бiрлiгi ғана ел тағдырын шешкен.

Бiрлескен күш-жiгерiмiздiң арқасында ғана бiз ұлы асуларды бағындыра аламыз.

VI. ӘРБIР ҚАЗАҚСТАНДЫҚТЫҢ ЕЛIМIЗДЕГI ӨЗГЕРIСТЕР ҮДЕРIСТЕРIНЕ АТСАЛЫСУЫ

Әрбiр қазақстандық жүргiзiлiп жатқан реформалардың мәнiн және олардың Отанымызды өркендету жолындағы маңызын жете түсiнуге тиiс.

Реформаларды табысты жүзеге асыру үшiн қоғамымыздың ортақ мақсатқа жұмылуы аса маңызды.

«Рухани жаңғыру» бағдарламасы жаппай қолдауға ие болып, қоғамдағы жаңғыру үдерiстерiне зор серпiн бердi.

Бұл бастаманы әрi қарай жалғастырып қана қоймай, оның аясын жаңа мазмұнмен және бағыттармен толықтыру қажет.

Жастар мен отбасы институтын кешендi қолдау мемлекеттiк саясаттың басымдығына айналуға тиiс.

Жастардың барлық санатын қолдауға арналған шараларды толық қамтитын әлеуметтiк сатының ауқымды платформасын қалыптастыру керек.

Келесi жылды Жастар жылы деп жариялауды ұсынамын.

Бiз ауылдық жерлердiң әлеуметтiк ортасын жаңғыртуға кiрiсуiмiз қажет.

Бұған арнайы «Ауыл — Ел бесiгi» жобасының iске қосылуы септiгiн тигiзедi.

Бұл жоба арқылы өңiрлердегi еңбекке қатысты идеологияны iлгерiлетудi қолға алу керек.

Бойскаут қозғалысы сияқты «Сарбаз» балалар-жасөспiрiмдер бiрлестiгiн құрып, мектептерде әскери-патриоттық тәрбиенiң рөлiн күшейткен жөн.

«Өз жерiңдi танып бiл» жаңа бастамасы аясында елiмiздiң өңiрлерi бойынша жаппай мектеп туризмiн қайта жаңғырту керек.

Бүгiнде халықтың әлеуметтiк көңiл-күйiн айқындайтын негiзгi салаларда теңдессiз шаралар ұсынылып отыр.

Бастамалардың қаржылық көлемi

1,5 триллион теңгеден асады, ал жиынтық әсерi одан да көбiрек. Бұл халықтың өмiр сүру деңгейiн арттыруға зор серпiн бередi.

Бұл — ең сенiмдi әрi тиiмдi инвестиция.

Қымбатты қазақстандықтар!

Халқымыздың бақуатты өмiр сүруi және елiмiздiң озық дамыған 30 елдiң қатарына қосылуы — Тәуелсiз мемлекетiмiздiң мәңгiлiк мұраты.

Бiз қашан да заман сынына тегеурiндi iс-қимылмен төтеп берiп келемiз.

Бұл — ең алдымен, ел ынтымағының арқасы.

«Ынтымақты елдiң ырысы мол» дейдi халқымыз.

Бүгiнгi кезеңнiң де талабы оңай емес.

Бiрлiгiмiз мызғымаса, ынтымағымыз ыдырамаса, бiз үшiн алынбайтын асу, бағынбайтын белес болмайды.

Мен әрбiр жолдауымда халықтың әлеуметтiк жағдайы мен тұрмыс сапасын жақсартуға ерекше мән берiп келемiн.

Қазiргi «7-20-25», «Нұрлы жол», «Нұрлы жер» және басқа да мемлекеттiк бағдарламалардың басты мақсаты — халқымыздың тұрмыс сапасын жақсарту.

Қазақстанның бағындыратын биiктерi әлi алда.

Осы жолда халық сенiмi рухымызды жiгерлендiрiп, бойымызға күш-қайрат дарытады.

Сол сенiмдi ақтаудан артық мұрат жоқ!

10 қаңтар 2018

Қазақстан Республикасының Президентi Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2018 жылғы 10 қаңтар

Төртiншi өнеркәсiптiк революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкiндiктерi

Құрметтi қазақстандықтар!

Бүгiнде әлем Төртiншi өнеркәсiптiк революция дәуiрiне, технологиялық, экономикалық және әлеуметтiк салалардағы терең және қарқынды өзгерiстер кезеңiне қадам басып келедi.

Жаңа технологиялық қалып бiздiң қалай жұмыс iстейтiнiмiздi, азаматтық құқықтарымызды қалай iске асыратынымызды, балаларымызды қалай тәрбиелейтiнiмiздi түбегейлi өзгертуде.

Бiз жаһандық өзгерiстер мен сын-қатерлерге дайын болу қажеттiгiн ескерiп, «Қазақстан-2050» даму стратегиясын қабылдадық.

Алдымызға озық дамыған отыз елдiң қатарына кiру мақсатын қойдық.

100 нақты қадам — Ұлт жоспары жүзеге асырылуда. Оның 60 қадамы қазiрдiң өзiнде орындалып қойды. Қалғандары, негiзiнен, ұзақ мерзiмге арналған және жоспарлы түрде iске асырылуда.

Өткен жылы Қазақстанның Үшiншi жаңғыруы бастау алды.

Индустрияландыру бағдарламасы табысты iске асуда.

«Цифрлық Қазақстан» кешендi бағдарламасы қабылданды.

Қазақстан Республикасының 2025 жылға дейiнгi дамуының кешендi стратегиялық жоспары жасалды.

Бiздiң ұзақ мерзiмдi мақсаттарымыз өзгерiссiз қала бередi.

Қажеттi бағдарламалардың барлығы бар.

Бұл Жолдау жаңа әлемге, яғни Төртiншi өнеркәсiптiк революция әлемiне бейiмделу мен жетiстiкке жету жолын табу үшiн не iстеу қажеттiгiн айқындайды.

Құрметтi отандастар!

Бiз әлем елдерiнiң сенiмi мен құрметiне бөленiп, брендке айналған тәуелсiз Қазақстанды құрдық.

2017 жылы бiздiң ел БҰҰ Қауiпсiздiк Кеңесiнiң тұрақты емес мүшесi болды.

2018 жылдың қаңтар айында оған төрағалық етудемiз.

Бiз дүниежүзiлiк ЭКСПО мамандандырылған көрмесiн өткiзу үшiн әлемдiк қоғамдастық таңдап алған ТМД және Шығыс Еуропа елдерi арасындағы бiрiншi мемлекет болдық.

Қазақстанда табысты жұмыс iстеп келе жатқан нарықтық экономика моделi қалыптасты.

2017 жылы елiмiз әлемдiк дағдарыстың қолайсыз салдарын еңсерiп, сенiмдi өсу жолына қайта түстi.

Жыл қорытындысы бойынша iшкi жалпы өнiмнiң өсуi 4 процент болып, ал өнеркәсiптiк өнiмнiң өсуi 7 проценттен асты.

Бұл орайда, өнеркәсiптiң жалпы көлемiнде өңдеушi сектордың үлесi 40 проценттен асып түстi.

Қазақстанның қолайлы дамуы орта таптың қалыптасуына мүмкiндiк бердi.

Кедейшiлiк 13 есе қысқарып, жұмыссыздық деңгейi 4,9 процентке дейiн төмендедi.

Елiмiздiң әлеуметтiк-экономикалық табыстарының негiзi — бiздiң басты құндылықтарымыз ретiнде қала беретiн азаматтық бейбiтшiлiк, ұлтаралық және конфессияаралық келiсiм.

Дегенмен, Қазақстанның жетiстiктерi сенiмдi тiрек саналады, бiрақ ол ертеңгi табыстарымыздың кепiлi емес екенiн жақсы сезiнуiмiз керек.

«Көл-көсiр мұнайдың» дәуiрi аяқталып келедi. Елiмiзге дамудың жаңа сапасы қажет.

Жаһандық трендтер көрсетiп отырғандай, ол, бiрiншi кезекте, Төртiншi өнеркәсiптiк революция элементтерiн кеңiнен енгiзуге негiзделуi тиiс.

Мұның өзiндiк сын-қатерлерi де, мүмкiндiктерi де бар.

Жаңа әлем көшбасшыларының қатарына қосылу үшiн Қазақстанда қажеттi нәрсенiң бәрi бар екенiне сенiмдiмiн.

Бұл үшiн мынадай мiндеттердi шешуге жұмылуымыз керек.

БIРIНШI. Индустрияландыру жаңа технологияларды енгiзудiң көшбасшысына айналуы тиiс.

Оның нәтижелерi мұнай бағасы күрт төмендеген 2014-2015 жылдардағы дағдарыста негiзгi тұрақтандырушы факторлардың бiрi болды.

Сол себептi жоғары еңбек өнiмдiлiгi бар қайта өңдеу секторына деген бағдарымыз өзгерген жоқ.

Сонымен қатар индустрияландыру 4.0 жаңа технологиялық қалыптың барлық мүмкiндiктерiн пайдалана отырып, мейлiнше инновациялық сипатқа ие болуға тиiс.

Кәсiпорындарымызды жаңғыртуға және цифрландыруға бағытталған, өнiмнiң экспортқа шығуын көздейтiн жаңа құралдарды әзiрлеп, сыннан өткiзу қажет.

Бұлар, бiрiншi кезекте, технологиялардың трансфертiн ынталандыруға тиiс.

Елiмiздiң бiрнеше өнеркәсiптiк кәсiпорнын цифрландыру жөнiндегi пилоттық жобаны iске асырып, бұл тәжiрибенi кеңiнен тарату керек.

Цифрлық және басқа да инновациялық шешiмдердi әзiрлеушiлердiң өз экожүйесiн дамытуы аса маңызды мәселеге айналып келедi.

Ол бiздiң Назарбаев Университетi, «Астана» халықаралық қаржы орталығы, IT-стартаптардың халықаралық технопаркi сияқты инновациялық орталықтардың төңiрегiнде қалыптасуға тиiс.

«Алатау» инновациялық технологиялар паркiнiң қызметiн ұйымдастыруды түбегейлi қайта қарау қажет.

Нақты сектордың жаңа технологияларға деген сұранысты ынталандыруы және венчурлық қаржыландырудың жеке нарығының қызметi инновациялық экожүйе жетiстiктерiнiң негiзгi факторлары болып саналады.

Бұл үшiн тиiстi заңнама қажет.

Бұдан бөлек, IT және инжинирингтiк қызмет көрсетудi дамыту ерекше маңызға ие болып отыр.

Экономиканы цифрландыру табыс әкелгенiмен, жұмыс күшiнiң көптеп босап қалу қаупiн де тудырады.

Босайтын жұмыс күшiн еңбекпен қамту үшiн келiсiлген саясатты алдын ала тиянақтау керек.

Бiлiм беру жүйесiн, коммуникация мен стандарттау салаларын жаңа индустрияландыру талаптарына бейiмдеу қажет болады.

2018 жылы «цифрлық дәуiр» өнеркәсiбiн қалыптастыруға арналған индустрияландырудың үшiншi бесжылдығын әзiрлеуге кiрiсу керек.

ЕКIНШI. Ресурстық әлеуеттi одан әрi дамыту.

ХХI ғасырда әлемнiң табиғи ресурстарға деген мұқтаждығы жалғасуда. Олар болашақта жаһандық экономиканы және елiмiздiң экономикасын дамыту барысында ерекше маңызға ие болады.

Бiрақ шикiзат индустрияларын ұйымдастыру iсiн, табиғи ресурстарды басқаруға қатысты ұстанымдарды сыни тұрғыдан қайта пысықтау керек.

Кешендi ақпараттық-технологиялық платформаларды белсендi түрде енгiзу қажет.

Кәсiпорындардың энергия тиiмдiлiгi мен энергия үнемдеуге, сондай-ақ энергия өндiрушiлердiң өз жұмыстарының экологиялық тазалығы мен тиiмдiлiгiне қойылатын талаптарды арттыру керек.

Астанада өткен ЭКСПО-2017 көрмесi баламалы, «таза» энергия саласындағы дамудың қаншалықты қарқынды екенiн көрсеттi.

Бүгiнде әлем бойынша өндiрiлетiн электр энергиясының төрттен бiрi жаңартылатын энергия көздерiне тиесiлi.

Болжам бойынша, 2050 жылға қарай бұл көрсеткiш 80 процентке жетедi.

Бiз 2030 жылға қарай Қазақстандағы баламалы энергия үлесiн 30 процентке жеткiзу мiндетiн қойдық.

Қазiр бiзде жалпы қуаттылығы 336 МВт болатын жаңартылатын энергия көздерiнiң 55 нысаны жұмыс iстейдi. Соларда 2017 жылы 1,1 миллиард киловатт-сағат «жасыл» энергия өндiрiлдi.

«Жасыл» технологияларға инвестиция салу үшiн бизнестi ынталандыру маңызды.

Өңiрлердiң әкiмдерi шағын және орта бизнес субъектiлерiн кеңiнен тартып, тұрмыстық қатты қалдықтарды заман талабына сай утилизациялау және қайта өңдеу үшiн шаралар қабылдау керек.

Осы және басқа да шаралар заңнамаға, соның iшiнде Экологиялық кодекске өзгерiстер енгiзудi талап етедi.

ҮШIНШI. «Ақылды технологиялар» — агроөнеркәсiп кешенiн қарқынды дамыту мүмкiндiгi.

Аграрлық саясат еңбек өнiмдiлiгiн түбегейлi арттыруға және өңделген өнiмнiң экспортын ұлғайтуға бағытталуы керек.

Бiз егiн егiп, дәндi дақылдарды өсiрудi үйрендiк.

Оны мақтан тұтамыз. Алайда, қазiр ол жеткiлiксiз.

Шикiзатты қайта өңдеудi қамтамасыз етiп, әлемдiк нарықтарға жоғары сапалы дайын өнiммен шығуымыз қажет.

Бұл мәселенi шешуге барлық аграрлық кешеннiң түбегейлi бет бұруы маңызды.

Аграрлық ғылымды дамыту мәселесi басты назарда болуға тиiс.

Ол ең алдымен жаңа технологияларды трансферттеумен және оларды отандық жағдайға бейiмдеумен айналысуы қажет.

Осыған орай аграрлық университеттердiң рөлiн қайта қарау керек.

Олар диплом берiп қана қоймай, ауыл шаруашылығы кешенiнде нақты жұмыс iстейтiн немесе ғылыммен айналысатын мамандарды дайындауға тиiс.

Бұл жоғары оқу орындарынан оқу бағдарламаларын жаңартып, агроөнеркәсiп кешенiндегi озық бiлiм мен үздiк тәжiрибенi тарататын орталықтарға айналу талап етiледi.

Мысалы, егiн егу мен астық жинаудың оңтайлы уақытын болжамдаудың, «ақылды суарудың», минералды тыңайтқыш себудiң, зиянкестермен және арамшөппен күресудiң интеллектуалды жүйелерi арқылы өнiмдiлiктi бiрнеше есе арттыруға болады.

Жүргiзушiсi жоқ техника адами факторды азайтып, егiншiлiктiң өзiндiк құнын айтарлықтай төмендетуге мүмкiндiк бередi.

Жаңа технологиялар мен бизнес-модельдердi енгiзу, агроөнеркәсiп кешенiнiң ғылымға негiзделуiн арттыру шаруашылықтарды кооперациялау қажеттiгiн күшейтедi.

Ауыл шаруашылығы субъектiлерiнiң кооператив түрiнде жұмыс iстеуiне жан-жақты қолдау көрсету керек.

Мемлекет бизнеспен бiрлесiп, отандық өнiмдi халықаралық нарыққа шығарудың стратегиялық жолын тауып, iлгерiлетуге тиiс.

Ауыл шаруашылығын қарқынды дамыту өнiмнiң сапасы мен экологиялық тазалығын сақтай отырып жүргiзiлуi қажет.

Бұл бүкiл әлемге танылатын «Қазақстанда жасалған» табиғи азық-түлiк брендiн қалыптастырып, iлгерiлетуге мүмкiндiк бередi.

Сонымен қатар жердi барынша тиiмдi игеретiндердi ынталандырып, ал дұрыс пайдалана алмайтындарға шара қолдану керек.

Тиiмсiз субсидияларды ауыл шаруашылығы кешенi субъектiлерiне арналған банк несиелерiн арзандатуға қайта бағыттау қажет.

5 жыл iшiнде агроөнеркәсiп кешенiндегi еңбек өнiмдiлiгiн және өңделген ауыл шаруашылығы өнiмiнiң экспортын, тиiсiнше, кем дегенде 2,5 есеге арттыруды тапсырамын.

ТӨРТIНШI. Көлiк-логистика инфрақұрылымының тиiмдiлiгiн арттыру.

Бүгiнде Қазақстан арқылы бiрнеше трансконтиненталды коридор өтедi.

Бұл туралы көп айтылды.

Жалпы, Қазақстан арқылы өткен жүк транзитi 2017 жылы 17 процентке өсiп, 17 миллион тоннаға жуықтады.

Транзиттен түсетiн жыл сайынғы табысты 2020 жылы 5 миллиард долларға жеткiзу мiндетi тұр.

Бұл инфрақұрылымға жұмсалған мемлекет қаражатын тез арада қайтаруға мүмкiндiк бередi.

Жүк қозғалысын онлайн режiмiнде бақылап, олардың кедергiсiз тасымалдануы үшiн және кедендiк операцияларды жеңiлдету мақсатымен блокчейн сияқты цифрлық технологиялардың ауқымды түрде енгiзiлуiн қамтамасыз ету қажет.

Заманауи шешiмдер логистиканың барлық буынының өзара байланысын ұйымдастыруға мүмкiндiк бередi.

«Үлкен деректердi» (Big data) пайдалану сапалы талдауды қамтамасыз етуге, өсiмнiң резервiн анықтауға және артық шығынды азайтуға жағдай туғызады.

Осы мақсаттар үшiн Интеллектуалды көлiк жүйесiн енгiзу қажет.

Бұл жүйе көлiк ағынын тиiмдi басқаруға және инфрақұрылымды одан әрi дамыту қажеттiгiн анықтауға жол ашады.

Iшкi өңiрлiк қатынастарды жақсарту үшiн автожолдардың жергiлiктi желiсiн жөндеу мен қайта салуға арналған қаржы көлемiн көбейту керек.

Осыған жыл сайын бөлiнетiн бюджет қаражатының жалпы көлемiн орташа мерзiмдегi кезеңде 150 миллиард теңгеге жеткiзу қажет.

Бұл жұмысқа өңiрлердегi барлық әкiмдiктердiң белсендi қатысуын қамтамасыз ету керек.

БЕСIНШI. Құрылысқа және коммуналдық секторға заманауи технологияларды енгiзу.

Жүзеге асырылып жатқан бағдарламалар арқасында Қазақстанда пайдалануға берiлген тұрғын үйлердiң көлемi жылына 10 миллион шаршы метрден асты.

Тұрғын үйдi көпшiлiкке қолжетiмдi еткен тұрғын үй жинақтау жүйесi тиiмдi жұмыс iстеуде.

Баспанамен қамту көрсеткiшi соңғы 10 жылда бiр тұрғынға шаққанда 30 процентке өсiп, бүгiнде 21,6 шаршы метрдi құрады.

Бұл көрсеткiштi 2030 жылы 30 шаршы метрге дейiн жеткiзу керек.

Осы мiндеттi орындау барысында құрылыс салудың жаңа әдiстерiн, заманауи материалдарды, сондай-ақ ғимараттардың жобасы мен қала құрылысының жоспарын жасағанда мүлде басқа тәсiлдердi қолдану керек.

Ғимараттардың сапасына, экологиялық тазалығына және энергиялық тиiмдiлiгiне жоғары талап қою қажет.

Салынатын және салынған үйлер мен инфрақұрылымдық нысандарды интеллектуалды басқару жүйелерiмен жабдықтау керек.

Бұл тұрғындарға қолайлы жағдай жасап, электр энергиясын, жылу мен суды тұтынуды қысқартып, табиғи монополистердi тиiмдi жұмысқа ынталандырады.

Заңнамаға, соның iшiнде табиғи монополиялар саласын реттейтiн заңдарға тиiстi өзгерiстер енгiзу қажет.

Әкiмдер тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымын жетiлдiру мәселесiн мемлекет-жекеменшiк серiктестiгi негiзiнде белсендi шешуi керек.

Ауылдық елдi мекендердi сапалы ауызсумен қамтамасыз ету үшiн Үкiмет бұл iске барлық қаражат көздерiнен жыл сайын кем дегенде 100 миллиард теңге қарастыруы қажет.

АЛТЫНШЫ. Қаржы секторын «қайта жаңғырту».

Банктiк портфельдердi «нашар» несиеден арылту iсiн аяқтау қажет.

Ол үшiн банк иелерi шығындарын мойындай отырып, экономикалық жауапкершiлiк алуға тиiс.

Акционерлердiң аффилирленген компаниялар мен жеке адамдардың пайдасы үшiн банктерден қаржы шығаруы ауыр қылмыс болып саналуға тиiс.

Ұлттық Банк мұндай iстерге немқұрайлы қарамау керек.

Әйтпесе, мұндай мемлекеттiк органның не керегi бар?

Ұлттық Банк тарапынан қаржы институттарының қызметiн қадағалау қатаң, уақтылы әрi нәтижелi болуға тиiс.

Мемлекет қарапайым азаматтардың мүдделерiн қорғауға одан әрi кепiлдiк бередi.

Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заң қабылдауды тездету қажет.

Сонымен қатар 2016 жылдың 1 қаңтарына дейiн халыққа берiлген валюталық ипотекалық займдар жөнiндегi мәселенi Ұлттық Банкке толығымен шешудi тапсырамын.

Сол күннен бастап аталған валюталық займдарды жеке тұлғаларға беруге заң жүзiнде тыйым салынған болатын.

Ұлттық Банк пен Үкiмет экономика салаларындағы нақты тиiмдiлiктi есепке алатын ставкалармен бизнеске ұзақ мерзiмдi несиелендiрудi қамтамасыз ету мәселесiн бiрлесiп шешуге тиiс.

Инвестициялық ахуалдың одан әрi жақсаруы және қор нарығының дамуы маңызды болып саналады.

Бұл — жұмысын бастаған «Астана» халықаралық қаржы орталығының негiзгi мiндеттерiнiң бiрi.

Ол халықаралық озық тәжiрибенi пайдаланып, ағылшын құқығы мен заманауи қаржы технологияларын қолданатын өңiрлiк хабқа айналуға тиiс.

«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» ұлттық компанияларының акцияларын IPO-ға табысты түрде шығару қор нарығын дамытуға септiгiн тигiзедi.

ЖЕТIНШI. Адами капитал — жаңғыру негiзi.

Бiлiм берудiң жаңа сапасы.

Барлық жастағы азаматтарды қамтитын бiлiм беру iсiнде өзiмiздiң озық жүйемiздi құруды жеделдету қажет.

Бiлiм беру бағдарламаларының негiзгi басымдығы өзгерiстерге үнемi бейiм болу және жаңа бiлiмдi меңгеру қабiлетiн дамыту болуға тиiс.

2019 жылдың 1 қыркүйегiне қарай мектепке дейiнгi бiлiм беру iсiнде балалардың ерте дамуы үшiн өз бетiнше оқу машығы мен әлеуметтiк дағдысын дамытатын бағдарламалардың бiрыңғай стандарттарын енгiзу қажет.

Орта бiлiм беру саласында жаңартылған мазмұнға көшу басталды, ол 2021 жылы аяқталатын болады.

Бұл — мүлде жаңа бағдарламалар, оқулықтар, стандарттар және кадрлар.

Педагогтарды оқыту және олардың бiлiктiлiгiн арттыру жолдарын қайта қарау керек болады.

Елiмiздiң университеттерiндегi педагогикалық кафедралар мен факультеттердi дамыту қажет.

Бiлiм берудiң барлық деңгейiнде математика және жаратылыстану ғылымдарын оқыту сапасын күшейту керек.

Бұл — жастарды жаңа технологиялық қалыпқа дайындаудың маңызды шарты.

Бiлiм беру мекемелерiнiң арасындағы бәсекелестiктi арттырып, жеке капиталды тарту үшiн қала мектептерiнде жан басына қатысты қаржыландыру енгiзiлетiн болады.

Бiздегi оқушылардың жүктемесi ТМД елдерiнiң iшiнде ең жоғары болып отырғанын және Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы елдерiне қарағанда орта есеппен үштен бiр еседен көп екенiн ескерiп, оны төмендету керек.

Барлық өңiрлердегi Оқушылар сарайларының базасында компьютерлердi, лабораторияларды және 3Д-принтерлердi қоса алғанда, барлық қажеттi инфрақұрылымдары бар балалар технопарктерi мен бизнес-инкубаторларының желiсiн құру керек.

Бұл жас ұрпақты ғылыми-зерттеу саласына және өндiрiстiк-технологиялық ортаға ұтымды түрде кiрiстiруге көмектеседi.

Қазақстандықтардың болашағы — қазақ, орыс және ағылшын тiлдерiн еркiн меңгеруiнде.

Орыс тiлдi мектептер үшiн қазақ тiлiн оқытудың жаңа әдiстемесi әзiрленiп, енгiзiлуде.

Егер бiз қазақ тiлi ғұмырлы болсын десек, оны жөнсiз терминологиямен қиындатпай, қазiргi заманға лайықтауымыз қажет.

Алайда, соңғы жылдары әлемде қалыптасқан 7 мың термин қазақ тiлiне аударылған.

Мұндай «жаңалықтар» кейде күлкiңдi келтiредi.

Мысалы, «ғаламтор» (Интернет), «қолтырауын» (крокодил), «күйсандық» (фортепиано) және тағы сол сияқтылар толып жатыр.

Осындай аудармаларды негiздеу тәсiлдерiн қайта қарастырып, терминология тұрғысынан қазақ тiлiн халықаралық деңгейге жақындату керек.

Латын әлiпбиiне көшу бұл мәселенi реттеуге мүмкiндiк бередi.

2025 жылға дейiн бiлiм берудiң барлық деңгейiнде латын әлiпбиiне көшудiң нақты кестесiн жасау қажет.

Орыс тiлiн бiлу маңызды болып қала бередi.

2016 жылдан берi жаңартылған бағдарлама бойынша орыс тiлi қазақ мектептерiнде 1-сыныптан бастап оқытылып келедi.

2019 жылдан 10-11-сыныптардағы жаратылыстану ғылымының жекелеген пәндерiн оқытуды ағылшын тiлiне көшiру басталатын болады.

Нәтижесiнде, бiздiң барлық түлектерiмiз елiмiзде және жаһандық әлемде өмiр сүрiп, жұмыс iстеуi үшiн қажеттi деңгейде үш тiлдi меңгеретiн болады.

Сонда ғана нағыз азаматтық қоғам құрылады.

Кез келген этникалық топтың өкiлi кез келген жұмысты таңдай алады, тiптi Президент болып сайлануға да мүмкiндiгi болады.

Қазақстандықтар бiртұтас ұлтқа айналады.

Оқытудың мазмұндылығы заманауи техникалық тұрғыдан қолдау көрсету арқылы үйлесiмдi түрде толықтырылуға тиiс.

Цифрлық бiлiм беру ресурстарын дамыту, кең жолақты Интернетке қосу және мектептерiмiздi видеоқұрылғылармен жабдықтау жұмыстарын жалғастыру қажет.

Жұмыс берушiлердi тарту арқылы және халықаралық талаптар мен цифрлық дағдыларды ескере отырып, техникалық және кәсiптiк бiлiм беру бағдарламаларын жаңарту керек.

«Баршаға тегiн кәсiптiк-техникалық бiлiм беру» жобасын жүзеге асыруды жалғастыру қажет.

Мемлекет жастарға алғашқы мамандықты бередi.

Үкiмет бұл мiндеттi орындауға тиiс.

Орта мектеп пен колледждер және жоғары оқу орындары үздiк оқытушыларының видеосабақтары мен видеолекцияларын Интернетте орналастыру керек.

Бұл барлық қазақстандықтарға, оның iшiнде шалғайдағы елдi мекен тұрғындарына озық бiлiм мен құзыреттiлiкке қол жеткiзуге жол ашады.

Жоғары бiлiм беру iсiнде жасанды интеллектпен және «үлкен деректермен» жұмыс iстеу үшiн ақпараттық технологиялар бойынша бiлiм алған түлектер санын көбейту керек.

Осыған орай металлургия, мұнай-газ химиясы, агроөнеркәсiп кешенi, био және IT-технологиялар салаларын зерттеу iсiнде басымдық беретiн жоғары оқу орны ғылымын дамыту керек.

Қолданбалы ғылыми-зерттеулердi ағылшын тiлiне бiртiндеп көшiрудi жүзеге асыру талап етiледi.

Жоғары оқу орындары шетелдердiң жетекшi университеттерiмен, ғылыми орталықтарымен, iрi кәсiпорындарымен және трансұлттық корпорацияларымен бiрлескен жобаларды белсендi түрде жүзеге асыруы қажет.

Жеке сектордың бiрлескен қаржыландыруға атсалысуы барлық қолданбалы ғылыми-зерттеу әзiрлемелерi үшiн мiндеттi талап болуға тиiс.

Жас ғалымдарымызға ғылыми гранттар аясында квота бөлiп, оларды қолдаудың жүйелi саясатын жүргiзуiмiз керек.

Бiлiм беру саласына өзiнiң инвестициялық жобалары мен экспорттық әлеуетi бар экономиканың жеке саласы ретiнде қарайтын кез келдi.

Жоғары оқу орындарына бiлiм беру бағдарламаларын жасауға көбiрек құқық берiп, олардың академиялық еркiндiгiн заңнамалық тұрғыдан бекiту керек.

Оқытушылардың қайта даярлықтан өтуiне күш салып, жоғары оқу орындарына шетелдiк менеджерлердi тартып, әлемдiк университеттердiң кампустарын ашу қажет.

Ұлттың әлеуетiн арттыру үшiн мәдениетiмiз бен идеологиямызды одан әрi дамытуымыз керек.

«Рухани жаңғырудың» мән-маңызы да нақ осында.

Өзiнiң тарихын, тiлiн, мәдениетiн бiлетiн, сондай-ақ заманына лайық, шет тiлдерiн меңгерген, озық әрi жаһандық көзқарасы бар қазақстандық бiздiң қоғамымыздың идеалына айналуға тиiс.

Үздiк денсаулық сақтау iсi және денi сау ұлт.

Халықтың өмiр сүру ұзақтығының өсуiне және медициналық технологиялардың дамуына байланысты медициналық қызмет көрсетуге деген сұраныс көлемi арта түсетiн болады.

Қазiргi денсаулық сақтау iсi қымбатқа түсетiн стационарлық емге емес, негiзiнен аурудың алдын алуға бағытталуға тиiс.

Саламатты өмiр салтын насихаттай отырып, қоғамдық денсаулықты басқару iсiн күшейту керек.

Жастардың репродуктивтi денсаулығын қорғауға және нығайтуға ерекше назар аудару керек.

Тиiмдiлiгi аз және мемлекет үшiн шығыны көп диспансерлiк ем қолданудан негiзгi созылмалы ауруларға алыстан диагностика жасап, сондай-ақ осы саланы амбулаторлық емдеу арқылы басқаруға көшу қажет.

Бұл тәжiрибе әлемде бұрыннан бар.

Оны батыл әрi белсендi түрде енгiзу керек.

Онкологиялық аурулармен күресу үшiн кешендi жоспар қабылдап, ғылыми онкологиялық орталық құру қажет.

Халықаралық озық тәжiрибе негiзiнде ауруды ерте диагностикалаудың және қатерлi iсiктi емдеудiң жоғары тиiмдiлiгi қамтамасыз етiлуге тиiс.

Бiз кардиология, босандыру және өкпе ауруымен күресу кезiнде атқарған iстерiмiз сияқты жұмыстарды да жүргiзуiмiз керек.

Денсаулық сақтау саласы халықтың, мемлекеттiң және жұмыс берушiнiң ортақ жауапкершiлiгiне негiзделген Мiндеттi әлеуметтiк медициналық сақтандыру жүйесiне кезең-кезеңiмен көшетiн болады.

Оны енгiзудiң қажеттiлiгi ешқандай күмән туғызбайды.

Алайда, Денсаулық сақтау министрлiгi мен Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау министрлiгi iске асырмаған дайындық жұмыстарын тыңғылықты жүргiзу талап етiледi.

Мемлекеттiң мiндеттерiн нақты белгiлей отырып, Тегiн медициналық көмектiң кепiлдiк берiлген көлемiнiң жаңа моделiн әзiрлеу қажет.

Халық мемлекет тарапынан кепiлдiк берiлмеген қызметтердi Мiндеттi әлеуметтiк медициналық сақтандыру жүйесiнiң қатысушысы ретiнде немесе ерiктi медициналық сақтандыру, сондай-ақ бiрлесе төлеу арқылы ала алады.

Ақпараттық жүйелердi бiрiктiру, мобильдiк цифрлық қосымшаларды қолдану, электрондық денсаулық паспортын енгiзу, «қағаз қолданбайтын ауруханаға» көшу арқылы медициналық көмектiң қолжетiмдiлiгi мен тиiмдiлiгiн арттыру қажет.

Медицинада ауруларды диагностикалау мен емдеудiң тиiмдiлiгiн айтарлықтай арттыратын генетикалық талдау мен жасанды интеллект технологияларын енгiзуге кiрiсуiмiз керек.

Медициналық кадрлармен қамтамасыз ету және оларды сапалы даярлау маңызды мәселе болып саналады.

Бүгiнде бiзде Назарбаев Университетiнiң бiрегей Медицина мектебi бар. Онда бiрiктiрiлген университет клиникасы жұмыс iстейдi.

Бұл тәжiрибе барлық медициналық жоғары оқу орындарына таратылуға тиiс.

Осы және басқа да шараларды iске асыру үшiн «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесi туралы» кодекстiң жаңа редакциясын әзiрлеу қажет.

Сапалы жұмыспен қамту және әлеуметтiк қамсыздандырудың әдiлеттi жүйесi.

Еңбек нарығының тиiмдiлiгiн қамтамасыз етiп, әрбiр адамның өз әлеуетiн iске асыра алуы үшiн жағдай жасаудың маңызы зор.

Барлық негiзгi мамандық бойынша заманауи стандарттар әзiрлеу қажет.

Бұл стандарттарда жұмыс берушiлер мен бизнесмендер еңбеккерлердiң бiлiмi, қабiлетi мен құзыретiнiң қандай болуы қажеттiгiн нақты белгiлейдi.

Кәсiби стандарттардың талаптарын ескерiп, бiлiм берудiң жаңа бағдарламаларын әзiрлеу қажет немесе қазiргi бағдарламаларды жаңарту керек.

Өзiн-өзi жұмыспен қамтығандар мен жұмыссыздар экономикалық өсiмнiң резервi саналады.

Мен өзiн-өзi жұмыспен қамтығандар мәселесiн қарастыру жөнiнде бiрнеше рет талап қойғанмын.

Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау министрлiгi бұл iске жауапсыздық танытып, атүстi қарап отырды.

Адамдарды нәтижелi жұмысқа тарту үшiн көбiрек мүмкiндiк берiп, олардың жеке кәсiбiн бастауына немесе жаңа мамандық алып, жұмысқа орналасуына жағдай жасау керек.

«Атамекен» ұлттық кәсiпкерлер палатасының бизнестi үйрету жөнiндегi жұмыстары қолдауға тұрарлық.

Нәтижелi жұмыспен қамтуды және жаппай кәсiпкерлiктi дамыту бағдарламасы аясында оның құралдарын нығайта отырып, халықтың осы санаттарын кеңiнен тарту қажет.

Өзiн-өзi жұмыспен қамтығандарды тiркеу үдерiсiн мейлiнше жеңiлдетiп, оларға мемлекет алдындағы мiндеттерiн адал атқару тиiмдi болатындай жағдай туғызу қажет.

Қазақстандықтардың жаңа жұмыс орнын салыстырмалы түрде тезiрек иеленуге, соның iшiнде елiмiздiң басқа да елдi мекендерiнен жұмыс табуға мүмкiндiгi болуға тиiс.

Бiрыңғай электрондық еңбек биржасын кең ауқымда енгiзу қажет. Онда бос жұмыс орындары мен жұмыс iздеушiлер туралы барлық ақпарат жинақталуға тиiс.

Азаматтар үйлерiнен шықпай-ақ кәсiби бағдарлы тест тапсырып, оқу курстары мен мемлекеттiк қолдау шаралары туралы бiлiп, өзiн қызықтыратын жұмыс таба алатын болады.

Еңбек кiтапшаларын да электрондық форматқа көшiрген жөн.

Электрондық еңбек биржасы туралы заңды 2018 жылғы 1 сәуiрге дейiн қабылдау қажет.

Әлеуметтiк саясат азаматтарды толыққанды экономикалық өмiрге тарту арқылы жүзеге асырылатын болады.

Қазiр зейнетақы жүйесi толықтай еңбек өтiлiне байланыстырылған.

Кiм көп жұмыс iстесе, сол көп зейнетақы алатын болады.

Осыған орай, барша қазақстандықтар өздерiнiң атқаратын жұмыстарын заңдастыруға зор мән беруi керек.

Әлеуметтiк сақтандыру жүйесiнде де еңбек өтiлi мен өтемақы мөлшерi арасындағы өзара байланыс күшейтiлетiн болады.

Бiз 2018 жылдан бастап халықтың әлеуметтiк тұрғыдан аз қамтылған тобына атаулы әлеуметтiк көмек көрсетудiң жаңа тәртiбiне көштiк.

Оның шегi ең төменгi күнкөрiс деңгейiнiң 40 процентiнен 50 процентiне дейiн көтерiлдi.

Еңбекке қабiлеттi әлеуметтiк тұрғыдан аз қамтылған азаматтар үшiн берiлетiн қаржылай көмек олар жұмыспен қамту шараларына қатысқан жағдайда ғана қолжетiмдi болады.

Еңбекке қабiлетсiз азаматтарға мемлекеттiк қолдау көрсету шаралары күшейтiледi.

Қымбатты қазақстандықтар!

Мемлекет өзiнiң әлеуметтiк мiндеттемелерiнiң барлығын толықтай орындайды.

2016-2017 жылдары зейнетақы мен жәрдемақы үш рет көбейгенiн еске салғым келедi.

Базалық зейнетақы, жалпы алғанда, 29 процентке, ынтымақты зейнетақы 32 процентке, бала тууға байланысты жәрдемақы 37 процентке, ал мүгедектер мен асыраушысынан айырылғандарға төленетiн жәрдемақының әрқайсысы 43 процентке өстi.

Денсаулық сақтау саласындағы қызметкерлердiң жалақысы 28 процентке дейiн, бiлiм беру саласы қызметкерлерiнiң жалақысы 29 процентке дейiн, әлеуметтiк қорғау саласы қызметкерлерiнiң жалақысы 40 процентке дейiн, «Б» корпусындағы мемлекеттiк қызметшiлердiң жалақысы 30 процентке, стипендиялар 25 процентке өстi.

Дағдарыс заманы. Әйтсе де, әлемнiң санаулы ғана елдерi әлеуметтiк салаға жұмсайтын шығындарын осылай арттыра алды.

Республикалық бюджеттiң әлеуметтiк салаға бөлiнген шығыны 2018 жылы 12 процентке өсiп, 4,1 триллион теңгеден асты.

Әлеуметтiк төлемдердi, соның iшiнде зейнетақыны өсiру 3 миллионнан астам қазақстандықтың табыстарын көбейтедi.

2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап ынтымақты зейнетақы 8 процентке артты.

Мүгедектерге, асыраушысынан айырылған және мүгедек балалар тәрбиелеп отырған отбасыларына арналған жәрдемақылар 16 процентке дейiн өстi.

2018 жылдың 1 шiлдесiнен бастап базалық зейнетақы еңбек өтiлiне байланысты орташа алғанда 1,8 есе көбейетiн болады.

Бұдан бөлек, 2018 жылдың 1 шiлдесiнен бастап кәмелетке толған, бала кезiнен бiрiншi топтағы мүгедектердi бағып отырған ата-аналар үшiн қосымша мемлекеттiк жәрдемақыны енгiзудi тапсырамын.

Бiр ең төменгi күнкөрiс деңгейiнен кем емес мұндай жәрдемақыны шамамен 14 мың отбасы ай сайын алады.

2018 жылы осы мақсатқа 3 миллиард теңгеге дейiн қаржы қажет болады.

Мұғалiм мәртебесiн арттыру мақсатымен бiлiм берудiң жаңартылған мазмұнына көшкен ұстаздардың лауазымдық жалақысын 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап 30 процентке көбейтудi тапсырамын.

Жаңартылған мазмұн дегенiмiз — халықаралық стандарттарға сай келетiн және Назарбаев зияткерлiк мектептерiнде бейiмделуден өткен заманауи оқу бағдарламалары.

Бұлар бiздiң балаларымызға қажеттi функционалдық сауаттылық пен сыни тұрғыдан ойлау қабiлетiн дарытады.

Сонымен қатар 2018 жылы категориялар арасындағы алшақтықты арттырып, мұғалiмдер үшiн бiлiктiлiк деңгейiн ескеретiн категориялардың жаңа кестесiн енгiзудi тапсырамын.

Категорияларды бүкiл әлемде қолданылып жүрген ұлттық бiлiктiлiк тест арқылы беру керек.

Бұл педагогтарды өздерiн ұдайы жетiлдiруге ынталандыратын болады.

Нәтижесiнде, мұғалiмдердiң жалақысы бiлiктiлiгiнiң расталуына байланысты тұтастай алғанда 30 проценттен 50 процентке дейiн өседi.

Бұл үшiн биыл қосымша 67 миллиард теңге бөлу қажет.

СЕГIЗIНШI. Тиiмдi мемлекеттiк басқару.

Мемлекеттiк әкiмшiлендiру кезiнде кәсiпкерлер мен тұрғындардың шығындарын қысқартуға байланысты жұмыстарды жалғастыру қажет.

Осыған орай бизнестi реттеуге қатысуды әрi қарай азайтуға бағытталған заң қабылдауды жылдамдату керек.

«Бiр терезе» қағидаты бойынша бизнеске мемлекеттiк қолдау көрсету үдерiстерiн цифрландыруды қамтамасыз ету қажет.

Мемлекеттiк органдардың ақпараттық жүйелерiнiң интеграциясы «бiр өтiнiш» қағидаты бойынша жекелеген мемлекеттiк қызмет көрсетуден кешендi қызмет көрсетуге көшуге мүмкiндiк бередi.

Сонымен қатар табиғи монополия субъектiлерi көрсететiн қызметтерiнiң сапасын арттыру жөнiндегi жұмысты жалғастыру керек.

Олар үшiн және энергия өндiрушiлер үшiн инвестициялық бағдарламаларын ескерiп, негiзделген тарифтердi белгiлеу маңызды.

Бизнес-климатты жақсарту үшiн батыл iс-қимыл талап етiледi, әсiресе өңiрлiк деңгейде.

Үкiмет бизнестi көлеңкеден шығарып, оны қолдауға бағытталған жүйелi шаралардың жаңа пакетiн дайындауға тиiс.

Мемлекеттiк органдарға бағынышты ұйымдардың санын қысқарту есебiнен жекешелендiру жоспарын кеңейте отырып, оны iске асыруды жеделдету қажет.

Әкiмшiлiк шығындарды азайту үшiн ведомствоға бағынышты нақты қажеттi ұйымдарды мүмкiндiгiнше бiрiктiру керек.

Босаған қаражатты мемлекеттiк қызметшiлердiң факторлық-балдық шкалаға негiзделген жаңа еңбекақы жүйесiн енгiзуге бағыттау қажет.

Бұл орталықтағы және өңiрлердегi мемлекеттiк қызметшiлер жалақысының диспропорциясын қысқартады, сондай-ақ жұмыстың сипаты мен тиiмдiлiгi ескерiлетiн болады.

Үкiметке Мемлекеттiк қызмет iстерi агенттiгiмен бiрлесiп, 2018 жылы орталық және жергiлiктi мемлекеттiк органдарда осы жүйенi енгiзудiң пилоттық жобаларын iске асыруды тапсырамын.

Өңiрлердегi мемлекеттiк қызметтiң тиiмдiлiк әлеуетiн олардың экономикалық дербестiгi мен жауапкершiлiгiн арттыру арқылы мейлiнше толық ашу керек.

Жалпы алғанда, өңiрлiк саясат өңiрлердiң шығындарын теңестiруден жеке табыстарының өсiмiн ынталандыруға бағытталуға тиiс.

Атап айтқанда, бүгiнде әлемдегi әрбiр оныншы жұмыс орнын ашып отырған сырттан келушiлер туризмi мен iшкi туризм кез келген өңiр үшiн перспективалық табыс көздерiнiң бiрi болып саналады.

Үкiмет виза мәселелерiн жеңiлдетудi, инфрақұрылымды дамытуды және туризм саласындағы кедергiлердi алып тастауды қамтитын кешендi шаралар қабылдауы керек.

Фискальды орталықсыздандыру аясында шағын және орта бизнестен түсетiн корпоративтi табыс салығын өңiрлiк бюджеттерге беру мәселесiн шешу керек.

2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап 2 мыңнан астам адам тұратын аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар мен ауылдық округтерде жергiлiктi өзiн-өзi басқарудың дербес бюджетi мен коммуналдық меншiгiн енгiзу заң жүзiнде белгiленген.

2020 жылдан бастап бұл нормалар барлық елдi мекендерде күшiне енедi.

Салықтық және салықтан тыс басқа да түсiмдердiң 7 түрi, сондай-ақ шығындардың 19 бағыты ауыл бюджетiне берiлдi.

Бұл жергiлiктi маңызы бар мәселелердi шешу үшiн халықты тартуға мүмкiндiк бередi.

Сонымен қатар мемлекеттiк органдар нақты уақыт және жедел жауап беру режiмiнде азаматтардың ескертпелерi мен ұсыныстарын есепке алу үшiн заманауи цифрлық технологияларды қолдануға тиiс.

Мемлекет пен компаниялар жаңа технологияларды енгiзе отырып, өз ақпараттық жүйелерi мен құрылғыларының берiк қорғалуын қамтамасыз етуi керек.

Бүгiнде киберқауiпсiздiк ұғымы тек ақпаратты ғана емес, сонымен қатар өндiрiстiк және инфрақұрылымдық нысандарды басқару тетiгiн қорғау дегендi де бiлдiредi.

Осы және өзге де шаралар Қазақстанның Ұлттық қауiпсiздiк стратегиясында көрiнiс табуға тиiс.

ТОҒЫЗЫНШЫ. Жемқорлықпен күрес және заңның үстемдiгi.

Жемқорлықтың алдын алуға бағытталған күрес жалғаса бередi.

Көп жұмыс iстелiп жатыр.

Соңғы 3 жылда ғана жоғары лауазымды шенеунiктер мен мемлекеттiк компаниялардың басшыларын қоса алғанда, жемқорлық үшiн 2,5 мыңнан астам адам сотталды.

Осы уақыт iшiнде олардың 17 миллиард теңге көлемiнде келтiрген залалы өтелдi.

Мемлекеттiк органдардағы процестердi, соның iшiнде олардың халықпен және бизнеспен қарым-қатынасын цифрландыру маңызды болып саналады.

Атап айтқанда, азаматтар өз өтiнiштерiнiң қалай қарастырылып жатқанын көрiп, дер кезiнде сапалы жауап алуға тиiс.

Сот және құқық қорғау жүйелерiн институционалды тұрғыдан өзгерту жүзеге асырылуда.

Заңнамаға қылмыстық процестегi азаматтардың құқықтарын қорғау iсiн күшейтудi, оның әсiре қатаңдығын бәсеңдетудi көздейтiн нормалар енгiзiлдi.

Адвокаттардың құқықтары мен сотқа дейiнгi сатыдағы сот бақылауының аясы кеңейдi.

Құқық қорғау органдарының өкiлеттiгi мен жауапкершiлiк шегi айқындалды.

Азаматтардың конституциялық құқықтарына кепiлдiктi нығайту, құқық үстемдiгiн қамтамасыз ету, құқық қорғау қызметiн iзгiлендiру жұмыстарын жалғастыру қажет.

Қоғамдық тәртiптi сақтау және қауiпсiздiктi қамтамасыз ету саласында көшелерде және адам көп жиналатын қоғамдық орындарда бейнебақылау жүргiзетiн, азаматтарды анықтайтын және жол қозғалысын қадағалайтын интеллектуалды жүйелердi белсендi түрде енгiзу керек.

ОНЫНШЫ. «Ақылды қалалар» «ақылды ұлт» үшiн.

2018 жыл — елордамыз Астананың 20 жылдығын атап өтетiн мерейтойлы жыл.

Бас қаламыздың қалыптасуы және Еуразияның маңызды даму орталықтарының қатарына қосылуы — баршамыздың ортақ мақтанышымыз.

Заманауи технологиялар жылдам өсiп келе жатқан мегаполистiң проблемаларын тиiмдi шешуге жол ашады.

«Смарт Сити» тұжырымдамасы мен қалаға қоныс аударатын адамдардың құзыреттерiн дамыту негiзiнде қалалық ортаны басқаруды кешендi түрде енгiзу қажет.

Әлемде инвесторлар үшiн қалалар бәсекеге түседi деген түсiнiк қалыптасты.

Олар елдi емес, жайлы өмiр сүрiп, жұмыс iстейтiн қаланы таңдайды.

Сондықтан, Астананың тәжiрибесi негiзiнде «Смарт Сити» «эталонды» стандартын қалыптастырып, Қазақстан қалалары арасында озық практиканы таратуды және тәжiрибе алмасу iсiн бастау керек.

«Ақылды қалалар» өңiрлiк дамудың, инновацияны таратудың және елiмiздiң барлық аумағында тұрмыс сапасын арттырудың локомотивтерiне айналады.

Мiне, алдымызда тұрған 10 мiндет осы. Бұлар — түсiнiктi әрi айқын.

Қымбатты қазақстандықтар!

Бiз саяси тұрақтылық пен қоғамдық келiсiмнiң арқасында экономикамызды, саясатымызды және санамызды жаңғыртуға кiрiстiк.

Технологиялық және инфрақұрылымдық тұрғыдан дамудың жаңа кезеңiне тың серпiн берiлдi.

Конституциялық реформа билiк тармақтары арасындағы балансты нақтылай түстi.

Бiз ұлттық сананы жаңарту үдерiсiн бастадық.

Бұл базалық үш бағыт Қазақстан жаңғыруының жүйелi үш тұғыры болып саналады.

Бiз жаңа заманға сай болу үшiн Төртiншi өнеркәсiптiк революция жағдайындағы тарихи өрлеу бастауында тұрған бiртұтас ұлт болуымыз керек.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты Қазақстан халқына жолдауы. 31-қаңтар 2017 жыл.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты Қазақстан халқына жолдауы. 31-қаңтар 2017 жыл.

Құрметті қазақстандықтар!

Мен Қазақстан халқына жаңа дәуір қарсаңында сөз арнап отырмын.

Еліміз өзінің 25 жылдық даму кезеңінен абыроймен өтті. Біз елімізді мақтан тұтамыз. Табыстарымыз бен жетістіктеріміз туралы Тәуелсіздігіміздің 25 жылдық мерейтойында атап өттік. Оларды бүкіл әлем біледі және жоғары бағалайды.

2017 жылдың басынан бастап Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік Кеңесінің мүшесі болды.

Биыл Астанада «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесі өтеді. Мұндай өте маңызды әлемдік деңгейдегі іс-шараны біз ТМД және Орталық Азия елдерінің арасында бірінші болып өткіземіз.

Алматыда Универсиада-2017 спорт ойындары өтіп жатыр. Оған 57 мемлекеттен 2 мыңнан астам спортшы мен делегация мүшелері қатысуда.

Осының барлығы Қазақстанның халықаралық аренада жоғары беделге ие болғанын және саясатымыздың дұрыстығын көрсетеді.

Қазақстан 2050 жылға қарай әлемдегі ең алдыңғы қатарлы 30 мемлекеттің қатарына қосылуға тиіс. Біз осы мақсатқа қарай табандылықпен ілгерілей береміз.

Жаһандық бәсекелестіктің өсуі және әлемдегі тұрақсыздық жағдайында, 2012 жылы халқыма ұсынған «Қазақстан-2050» стратегиясының өзектілігі арта түседі. Біз қиындықтарды уақтылы болжай алдық.

«Нұрлы жол» экономикалық саясатының және «100 нақты қадам» Ұлт жоспарының нәтижесінде осынау қиын, жаһандық трансформацияның алғашқы кезеңінен лайықты өтіп келеміз. Тек 2014-2016 жылдар аралығында біз экономиканы қолдауға қосымша 1,7 триллион теңге жұмсадық. Мұның барлығы экономикалық өсімді және бизнесті қолдауға, 200 мыңнан астам жаңа жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік берді.

Нәтижесінде, 2016 жылы біз ішкі жалпы өнімнің 1% өсімін қамтамасыз еттік. Бұл қазіргі күрделі жағдайда айтарлықтай маңызды.

Әлем қарқынды түрде өзгеріп келеді.

Бұл — жаңа жаһандық болмыс, оны біз қабылдауға тиіспіз.

Қымбатты отандастар!

Болашағын айқындап, сын-қатерлерді күтіп отырмастан, оған табанды түрде қарсы тұра алатын халық қана жеңіске жетеді.

Әлемде кезекті, Төртінші өнеркәсіптік революция басталды.

Экономиканы жаппай цифрландыру тұтас саланың жойылуына және мүлде жаңа саланың пайда болуына алып келеді. Біздің көз алдымызда болып жатқан ұлы өзгерістер — әрі тарихи сын-қатер, әрі Ұлтқа берілген мүмкіндік.

Бүгін мен Қазақстанды Үшінші жаңғырту жөнінде міндет қойып отырмын. Елдің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін экономикалық өсімнің жаңа моделін құру қажет.

Қазіргі кезде көптеген елдер осындай міндетті орындауға ұмтылуда. Өсімнің жаңа моделіне көшу тәсілі әр жерде әр түрлі екеніне сенімдімін. Біз өзіміздің мықты тұстарымызды пайдаланып, Тәуелсіздігіміздің 25 жылында бірге қалыптастырған әлеуетімізді жоғалтып алмауымыз керек қой.

Қазақстанның Бірінші жаңғыруы бәріміздің есімізде. 25 жыл бұрын КСРО-ның қирандысынан шығып, өз жолымызды қалай бастағанымыз жадымызда тұр. Сол кезде біздің буын іргетасынан бастап қолға алып, әлем картасында болмаған жаңа мемлекет құрды.

Жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшу жүзеге асырылды. Біздің бәріміз бірлесіп, сол кезде елімізді күйреуге, азамат соғысына, экономикалық күйзеліске ұшыратпағанымыз мен үшін өте маңызды. Қазақстан бұл кезеңде аз шығын шығарып, зор жетістіктерге қол жеткізді.

Екінші жаңғыру «Қазақстан-2030» стратегиясының қабылдануымен және жаңа елорда — Астананың салынумен басталды. Оның нәтижелі болғаны дау тудырмайды. Еліміз экономикалық тұрғыдан артта қалған аймақтан шығып, әлемдегі экономикасы бәсекеге қабілетті 50 мемлекеттің қатарына кірді.

Табысты өткен екі жаңғыру арқылы баға жетпес тәжірибе жинақтадық. Біз енді алға батыл қадам басып, Үшінші жаңғыруды бастауға тиіспіз. 

Бұл жаңғыру — қазіргі жаһандық сын-қатерлермен күрес жоспары емес, болашаққа, «Қазақстан-2050» стратегиясы мақсаттарына бастайтын сенімді көпір болмақ. Ол Ұлт жоспары — «100 нақты қадам» базасында өткізіледі.

Мен оның бес негізгі басымдығын көріп отырмын. Олар экономиканың әлемдік өсімінің орта деңгейден жоғары қарқынын қамтамасыз етуге және 30 озық елдің қатарына қарай тұрақты түрде ілгерілеуге лайықталған. 

Бірінші басымдық — экономиканың жеделдетілген технологиялық жаңғыртылуы.

Біз цифрлық технологияны қолдану арқылы құрылатын жаңа индустрияларды өркендетуге тиіспіз. Бұл — маңызды кешенді міндет.

Елде 3D-принтинг, онлайн-сауда, мобильді банкинг, цифрлық қызмет көрсету секілді денсаулық сақтау, білім беру ісінде қолданылатын және басқа да перспективалы салаларды дамыту керек. Бұл индустриялар қазірдің өзінде дамыған елдердің экономикаларының құрылымын өзгертіп, дәстүрлі салаларға жаңа сапа дарытты.

Осыған орай, Үкіметке «Цифрлық Қазақстан» жеке бағдарламасын әзірлеуді және қабылдауды тапсырамын.

Біздің заңнамамызды жаңа жағдайға бейімдеу керек.

Коммуникацияның дамуы мен оптикалық-талшықты инфрақұрылымға жаппай қолжетімділікті де қамтамасыз ету керек. Цифрлық индустрияны дамыту басқа барлық салаларға серпін береді. Сондықтан Үкімет ІТ саласын дамыту мәселесін ерекше бақылауда ұстауға тиіс.

Жаңа индустриялар қалыптастырудың маңызды шарты инновацияны қолдау және оларды өндіріске тезірек енгізу болып саналады.

Үкіметке «ЭКСПО-2017» нысандарының бірінің базасында IT-стартаптар халықаралық технопаркін құруды тапсырамын. Ол әлемнің барлық елінен кәсіпкерлер мен инвесторлар тартудың платформасы болуға тиіс. Бұл үшін тиісті инфрақұрылым және салық жеңілдіктерін, оңайлатылған виза мен еңбек режімін қоса алғанда, қолайлы жағдай керек.

Біз жоғары оқу орындары, Назарбаев Университеті және «Алатау» иннновациялық технологиялар паркі базасында өзіміздің ғылыми және инновациялық әлеуетімізді дамытуымыз керек.

Екінші кешенді міндет. Жаңа индустриялар құрумен қатар дәстүрлі базалық салаларды дамытуға серпін беруіміз керек.

Бұл — өнеркәсіп, агроөнеркәсіптік кешен, көлік пен логистика, құрылыс секторы және басқа салалар.

Бірінші. Еңбек өнімділігін айтарлықтай арттыру керек.

Бұл жердегі негізгі фактор Төртінші өнеркәсіптік революция элементтерін жаппай енгізу болуға тиіс.

Бұл — автоматтандыру, роботтандыру, жасанды интеллект, «ауқымды мәліметтер» алмасу, тағы басқа міндеттер.

Үкіметке бизнес өкілдерімен бірге 2025 жылға дейін базалық салаларды технологиялық тұрғыдан қайта жарақтандырудың кешенді шараларын әзірлеуді тапсырамын.

Екінші. Басымдығы бар салалардағы бәсекеге қабілетті экспорттық өндірісті дамытуды көздейтін индустрияландыруды жалғастыру керек.

Үкімет алдында қазірдің өзінде 2025 жылға қарай шикізаттық емес экспортты 2 есе ұлғайту міндеті тұр.

Бұл бағыттағы жұмысты жандандыру үшін экспортты дамыту мен ілгерілету тетіктерін бір ведомстоваға шоғырландыру қажет. Экспорттаушыларға «бір терезе» қағидаты бойынша өңірлерде де қолдау көрсету керек.

Үкімет жанынан Экспорт саясаты жөніндегі кеңес құруды тапсырамын. Оған бизнес қоғамдастығының өкілдері кіруге тиіс.

Биылғы 1 қыркүйекке дейін Үкімет әкімдермен және бизнес өкілдерімен бірлесіп, Бірыңғай экспорт стретегиясын әзірлеуі керек.

Қазақстан шетел инвестицияларын тарту ісіндегі көшбасшылығын сақтап қалуы қажет.»Астана» халықаралық қаржы орталығы ел экономикасына қаржы ресурстарын тартуда маңызды рөл атқаруға тиіс.

Біз тауар өндіру мен өткізу, қызмет көрсету ісін жаһандық желіге бейімдеуіміз керек. Мұны, ең алдымен, трансұлттық компанияларды тарту арқылы жасаған жөн.

Қазақстанда өндірістер ашу жөніндегі Қытаймен бірлескен инвестициялық бағдарламаны тиімді жүзеге асыру керек. Қытай тарапымен уағдаластыққа қол жеткізілді. Нысандар белгіленді. Нақты жұмыс істеу қажет.

Бұл қазақстандықтар үшін 20 мың жаңа жұмыс орнын ашатын заманауи өндіріс болмақ. Қазір 6 жоба жүзеге асырыла бастады, ал 2 жоба іске қосылды. Соның бірі — гибридтік және толықтай электрлі JAC автомобильдерін ірі құрылғылардан құрастыратын зауыт.

Қажетті инфрақұрылым қалыптастыру жайын ескеріп, экспортқа бағдарланған электромобиль өндірісін одан әрі дамыту мәселесін пысықтауды тапсырамын.

Тұтастай алғанда, Қазақстанның өз Инвестициялық стратегиясы болуға тиіс. Үкімет оны биылғы 1 қыркүйекке дейін әзірлеуі керек.

Халықаралық ынтымақтастық аясында ұлттық экономикалық мүдделерді қорғап, ілгерілету қажет. Бұл, ең алдымен, ЕАЭО, ШЫҰ ішінде Жібек жолы Экономикалық белдеуімен ұштасатын жұмыстарға қатысты. Ол үшін экономикалық дипломатия жұмысын қайта құрып, жандандыра түсу қажет.

Үшінші. Экономикалық өсімнің тұрақтылығы үшін елдің тау-кен металлургиясы мен мұнай-газ кешендері өзінің стратегиялық маңызын сақтауға тиіс.

Әлемдік сұраныс бәсеңдеп кеткен кезде жаңа нарықтарға шығып, өнім жеткізу аумағын кеңейту керек. Минералдық-шикізаттық базаны кеңейтуге баса назар аударылуға тиіс. Геологиялық барлау жұмыстарын белсенді жүргізу керек.

Бұл салаларды одан әрі дамыту ісі шикізатты кешенді түрде қайта өңдеуді тереңдете түсумен берік ұштастырылуы тиіс.

Жыл соңына дейін Жер қойнауы туралы жаңа кодексті қабылдап, салық заңнамаларына қажетті өзгерістер енгізуді тапсырамын.

*****

Төртінші. Аграрлық сектор экономиканың жаңа драйверіне айналуы керек.

Қазақстанның агроөнеркәсіп кешенінің болашағы зор.

Көптеген позициялар бойынша біз әлемде ірі аграрлық экспорттық өнім өндірушілердің бірі бола аламыз. Бұл, әсіресе, экологиялық таза тағамдарға қатысты. «Made in Kazakhstan» бренді сондай өнімдердің эталоны болуға тиіс.

Сонымен қатар, астық өнімдері бойынша біз Еуразияда «нан кәрзеңкесі» болуымыз керек. Шикізат өндірісінен сапалы өңделген өнім шығаруға көшу қажет. Тек сонда ғана біз халықаралық нарықтарда бәсекеге қабілетті бола аламыз.

Осы мақсаттарға қол жеткізу үшін Үкімет пен әкімдерге мынадай тапсырмалар беремін:

біріншіден, субсидияларды бөлу қағидаларын қайта қарастырып, біртіндеп өнімді сақтандыруға көшу қажет;

екіншіден, бес жыл ішінде 500 мыңнан астам жеке үй шаруашылықтары мен шағын фермерлерді кооперативтерге тартуға мүмкіндік беретін жағдай жасау керек;

үшіншіден, өнімнің өңдеу сапасын жақсартып, тауарларды сақтаудың, тасымалдаудың және өткізудің тиімді жүйесін құру қажет;

төртіншіден, еңбек өнімділігін белсенді түрде арттырып, өндіріс шығындарын төмендету керек;

бесіншіден, жерді пайдалану тиімділігін арттыруға тиіспіз. Суармалы егіс алаңын 5 жыл ішінде 40%-ға кеңейтіп, 2 миллион гектарға жеткізу қажет;

алтыншыдан, өндірісте сұранысқа ие аграрлық ғылыми зерттеулерге салынатын инвестиция көлемін арттыру керек.

Ауыл шаруашылығын әртараптандырып, 2021 жылға қарай азық-түлік тауары экспортын 40%-ға көбейтуді тапсырамын.

Бұл міндеттер агроөнеркәсіп кешенін дамытудың жаңа мемлекеттік бағдарламасы аясында іске асырылуы қажет.

*****

Бесінші. Жаңа еуразиялық логистикалық инфрақұрылымды дамыту — маңызды басымдықтардың бірі.

Оған қазірдің өзінде қомақты инвестиция жұмсалды. Енді одан экономикалық қайтарым ала бастау қажет.

Үкіметке 2020 жылға қарай транзиттік тасымалдың жылдық көлемін:

  • контейнерлермен тасымалданатын жүктер үшін 7 есе — 2 миллион контейнерге дейін;
  • жолаушыларды әуе көлігімен тасымалдауды 4 есе —1,6 миллион транзиттік жолаушыға дейін арттыруды тапсырамын.

Транзиттік тасымалдаудан түсетін табысты 5,5 есе — жылына 4 миллиард долларға дейін көбейту қажет.

2015 жылы мен «Нұрлы жол» инфрақұрылымдық даму бағдарламасын ұсындым. Өткен 2 жыл ішінде бағдарлама өзін толық ақтады.

Биыл республикалық маңызы бар 4400 шақырым автожол құрылысы мен қайта жаңғырту жұмыстары жүргізіледі. Жыл соңына дейін соның кем дегенде 600 шақырымы пайдалануға беріліп, кезең-кезеңімен ақылы жүйе енгізіледі.

Еліміздің көлік және транзит әлеуетін толық ашу үшін көрші елдермен үйлесімді іс-қимыл қажет. Жүктердің еркін транзитін, көлік дәліздерін құру мен оларды жаңғырту ісін қамтамасыз ету керек. Көлік инфрақұрылымын басқаруға, қызмет көрсету деңгейін арттыруға және әкімшілік кедергілерді жоюға ерекше көңіл аудару қажет.

Транскаспий дәлізі бойынша тасымалдау көлемінің ұлғаюына байланысты Құрық портын салудың екінші кезеңі — автомобиль өткелі құрылысын іске асыруға кірісу қажет.

Алтыншы. Урбанизация үдерісі құрылыс секторын дамыту қажеттігін алға тартып отыр. Ол отандық экономиканың толыққанды драйверіне айналуға тиіс.

Жол, тұрғын үй және басқа да инфрақұрылым құрылысына инвестиция сала отырып, біз қалаларымыздың ұзақ жылдарға дейін сыртқы және технологиялық келбетін айқындайтынымызды ұмытпағанымыз жөн. Сондықтан құрылысқа да, құрылыс материалдарын өндіру саласына да жаңа технологияларды енгізу керек. Ол үшін бізде қазір жақсы мүмкіндіктер бар.

Менің тапсырмам бойынша биыл «Нұрлы жер» тұрғын үй бағдарламасы іске асырыла бастайды. Ол аса маңызды міндетті орындауға — алдағы 15 жылда 1,5 миллион отбасын тұрғын үймен қамтамасыз етуге бағытталған. 

Бағдарламада тұрғын үй нарығын дамытудың кешенді шаралары көрініс тапқан. Соның бірі — «Даму» акционерлік қоғамы арқылы мемлекеттің субсидия беруі есебінен құрылыс салушылар үшін банк несиесін арзандату. Тұрғындар үшін «Қазақстан ипотекалық компаниясы» акционерлік қоғамы арқылы банктер беретін ипотекалық несиені субсидиялау жүзеге асырылады. «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» салымшылары үшін әкімдіктердің несиелік тұрғын үй салуы жалғасады. Оған ілгеріде бөлінген қаржы «револьвер» қағидаты бойынша қайта пайдаланылады.

Әкімдіктер халықтың әлеуметтік әлсіз топтары үшін сатып алу құқығынсыз арендалық тұрғын үй бөлу ісін дамыта беретін болады. Жаппай тұрғын үй құрылысы үшін әкімдер тиісті жер телімдерін бөлуге тиіс.

Біз қалаларда жеке тұрғын үйлердің бірыңғай сәулет стилінде салынуына мән беретін боламыз. Бұл үшін мемлекет қажетті инфрақұрылым тұрғысынан көмек көрсетеді.

Үкімет әкімдермен бірлесіп, үлкен қалалардың іргелес орналасқан елді мекендермен көлік байланысын дамыту жөнінде шаралар қабылдауы қажет. 

Үшінші кешенді міндет — еңбек нарығын жаңғырту.

Жаңа технологиялардың енгізілуіне байланысты дәстүрлі салаларда еңбек ресурстары босап қалатын болады. Сонымен бірге, жаңа индустрия құрып, дамыту жұмыспен қамтудың және азаматтардың нақты табысын өсірудің қосымша мүмкіндігі болуға тиіс.

Үкімет пен әкімдерге еңбеккерлердің басқа салаларға басқару аясында ауысуы үшін жағдай жасауды тапсырамын.

Біздің ірі кәсіпорындар әкімдіктермен бірлесе отырып, тиісті жол карталарын әзірлеуі керек. Онда қысқартылатын жұмысшыларды қайта даярлау, оларды әрі қарай жұмыспен қамту үшін бірлесіп инвестиция салу жайы қарастырылуы қажет. Басы артық жұмыс күші бар өңірлерден басқа жерлерге, сондай-ақ, ауылдардан қалаларға жұмыс күшін ұтымдылықпен тартуға қолдау көрсету керек.

Үкімет жұмыспен қамту орталықтарын реформалап, барлық бос жұмыс орындары мен бүкіл елді мекендерде бірыңғай онлайн платформа қалыптастыруы қажет.

Екінші басымдық — бизнес-ортаны түбегейлі жақсарту және кеңейту.

Біздің стратегиялық мақсатымыздың бірі — елдің ішкі жалпы өніміндегі шағын және орта бизнестің үлесі 2050 жылға қарай кем дегенде 50% болуын қамтамасыз ету.

Бұл — өте өршіл мақсат, бірақ оған қол жеткізуге болады. Оны орындау үшін қазіргі кезеңде мынадай қадамдар жасалуы қажет.

Бірінші. Менің тапсырмам бойынша Үкімет биылдан бастап Нәтижелі жұмыспен қамту және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасын іске асыруға кірісіп кетті.

Бұдан былай Қазақстан азаматтары өз бизнесін жүргізу үшін ауылда да, қалада да 16 миллион теңгеге дейін шағын несие ала алады.

Шағын несие беру аясын кеңейтіп, кәсіпкерлерге кепілдік жасау және қызмет көрсету тетіктерін белсенді пайдалану керек. Бұл шараларды бизнес жүргізу және қаржылық сауаттылыққа үйрету ісін ұйымдастырумен қатар атқару керек.

Жаппай кәсіпкерлікті қолдау тетіктерін одан әрі жетілдіру керек. Қазақстанның әр өңірі жаппай кәсіпкерлікті, соның ішінде отбасылық кәсіпкерлікті дамыту бағытында кешенді шаралар ұсынуға тиіс.

Жаңадан ашылған жұмыс орындарының саны — бұрынғыша Үкімет пен әкімдер қызметінің тиімділігін бағалаудың негізгі критерийінің бірі болмақ.

Екінші. Үкімет «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасымен (ҰКП) бірлесіп, бизнестің барлық шығынын жаппай азайту жөнінде шаралар қабылдауы қажет. Бұл әсіресе энергетика, көлік және логистика, сондай-ақ, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық салаларындағы қызмет көрсету құнына қатысты.

Мемлекеттік қызметтер көрсету үдерісі мейлінше оңтайландырылуға тиіс. Құжаттардың мерзімі мен тізбесін қысқартып, қайталанатын рәсімдерді жою керек. Бұл орайда адамның өзінің баруын қажетсінбейтін толық электрондық форматқа көшіру керек.

Сондай-ақ, бизнестің қазіргі қолданыстағы реттеушілік жүктемесі өсімнің жаңа моделін жасау міндетімен үйлеспейді. 

Үкімет пен әкімдерге биылғы 1 шілдеге дейін бизнесті қайта реттеу жөніндегі жүйелі шаралар әзірлеу міндетін жүктеймін.

Дамыған елдердің озық стандарттары мен тәжірибесін енгізу керек.

Бұл жұмысты әсіресе өңірлік деңгейде атқару маңызды.

Әкімдер Үкіметпен бірлесіп, Дүниежүзілік банк рейтингі негізінде өңірлерде бизнес жүргізу үшін жағдайды жақсарту жөнінде нақты жоспарлар әзірлеу керек.

Елімізде бизнес жүргізуді жеңілдету жөнінен өңірлер мен қалалар рейтингін енгізу қажет. Біз үздіктер үшін арнаулы сыйлық тағайындаймыз. Оны жылына бір рет, Индустрияландыру күнінде табыс етеміз.

Үшінші. Мемлекеттің экономикадағы үлесін ішкі жалпы өнімнің 15%-ына дейін, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) елдері деңгейіне дейін төмендету экономикалық өсімге тың серпін беруге тиіс.

Бұдан бұрын 2020 жылға дейін жекешелендірілетін 800-ге жуық кәсіпорынды қамтитын тізбе жасалған болатын. Тиісті жұмыстар атқарылуда.

Үкіметке сол тізбедегі кәсіпорындарды жекешелендіруді тездетіп, оны 2018 жылдың соңына дейін аяқтауды тапсырамын.

Ірі компанияларымызды ІРО-ға дайындау және оған бейімдеу ісін де жеделдету керек. Yellow Pages қағидаттарын енгізу мемлекет үшін экономикадағы қызмет түрлерін 47%-ға (652-ден 346-ға) қысқартуға мүмкіндік берді.

Келесі кезеңде осы қағидаттарға сай келмейтін мемлекет меншігіндегі барлық кәсіпорындар мен ұйымдарды 2020 жылға дейін жеке секторға беру немесе жою қажет. Ал ондай кәсіпорындар саны бірнеше мың болады.

Әрбір бағдарлама немесе тапсырмаға орай заңды тұлғалар құру тәжірибесі бұдан былай тоқтатылуға тиіс.

Жекешелендірудің жариялылығы мен тиімділігін қамтамасыз ету қажет. Сондай-ақ мемлекеттік холдингтер рөлін қайта қарастыру керек.

Үкіметке «Самұрық-Қазына» холдингін сапалы түрде трансформациялау ісін жүзеге асыруды тапсырамын.

Басқарушылық және өндірістік бизнес үдерістерін толық ревизия мен оңтайландырудан өткізу қажет. Нәтижесінде ол тиімділігі жоғары, жинақы және кәсіби холдингке айналуға тиіс. Менеджмент пен корпоративті басқару сапасын халықаралық деңгейге жеткізу керек.

Мемлекетке қандай маңызды секторларда, қатысу үлесінің қандай мөлшерімен және не қалдыратынымызды нақты анықтап алуымыз керек.

Табиғи монополияларды және стратегиялық маңызы бар, соның ішінде Трансұлттық компаниялар қатысатын жобаларды іске асыру міндетін мемлекетке қалдыру керек. Бұл жобалар мультипликативті нәтиже беруге тиіс.

«Бәйтерек» және «ҚазАгро» холдингтерін де қайта құру қажет. Олар мемлекеттік даму бағдарламаларын іске асыру жөніндегі операторлар болуға тиіс. Соған орай олардың функцияларын оңтайландыру керек. Жеке сектор жүзеге асыра алатын нәрсенің барлығы бизнеске берілуі қажет.

Сондай-ақ, оларға бағдарламаларды іске асыру үшін мемлекеттік емес қаржы көздері арқылы қор қалыптастырумен айналысу керек.

Төртінші. Кәсіпкерлікті дамытуға мемлекет-жекеменшік серіктестігі аясын кеңейту зор мүмкіндік береді. Бұл жерде әңгіме бірқатар мемлекеттік қызметтер көрсету міндетін бизнеске беру ісіне қатысты болып отыр.

Бізде қазірдің өзінде оларды мектепке дейінгі білім беру ісіне тарту саласында жақсы нәтижелер бар. Өткен 3 жылда мемлекет 40 мың орынға арналған 189 балабақша салса, жекеменшік сектор 100 мың орынға арналған 1300 балабақша ашты. Жекеменшік балабақшалардың ең көбі Оңтүстік Қазақстан (397), Алматы (221), Қызылорда (181) облыстарында ашылды.

Мен үшін осы сектордағы мемлекет-жекеменшік серіктестігінің үлгісі өте маңызды. Бұл аса маңызды жалпыұлттық міндеттердің бірі — 3-6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейінгі білім берумен 2020 жылға қарай жүз пайыз қамту мәселесін мемлекет пен бизнес бірлесе шешіп отырғанын көрсетеді.

Мемлекет-жекеменшік серіктестігін дамыту әкімдердің нақты және кәсіби жұмысына байланысты.

Жекеменшік капитал тарту үшін мемлекет-жекеменшік серіктестігінің ықтимал барлық түрі мен нысанын пайдалану қажет. Олар — мемлекеттік мүлікті сенімді басқару, қызмет көрсету келісімшарттары, тағы басқалар. Бұл ретте келісімнің барлық рәсімдерін, әсіресе шағын жобаларға қатысты рәсімдерді мейлінше жеңілдету және жеделдету қажет.

Мемлекет-жекеменшік серіктестігі инфрақұрылымды, соның ішінде әлеуметтік инфрақұрылымды дамытудың негізгі тетігіне айналуға тиіс.

Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық нысандарын жаңғырту үшін бұдан әрі жекешелендіру мүмкіндігін қарастыра отырып, басқаруға және концессияға беру қажет. Үкімет бір орынды шиырлай беруді доғарсын. Бұл бағытта жұмысты жандандыра түсу керек.

Бесінші. Баға мен тариф бойынша ымыраласуға жол бермеу қажет.

Үкіметке «Атамекен» ҰКП-мен бірлесіп, бәсекелестікке кедергі келтіретін нормаларды анықтауға қатысты барлық заңнамаға «ревизия» жасауды тапсырамын.

Үшінші басымдық — макроэкономикалық тұрақтылық.

Мұндағы басты міндет — ақша-несие саясатының ынталандырушы рөлін қалыпқа келтіру және экономиканы қаржыландыруға жекеменшік капитал тарту.

Бірінші. Бүгінде Ұлттық банк алдында инфляциялық таргеттеу режімін дамыту жөніндегі маңызды міндет тұр. Орта мерзім ішінде инфляция деңгейін кезең-кезеңмен 3-4%-ға дейін төмендетуге қол жеткізуіміз керек.

Екінші. Еліміздің қаржы секторын «қайта жаңғырту» қажет.

Ұлттық банкке банк секторын қалыпқа келтіру жөнінде шаралар кешенін әзірлеуді тапсырамын. Банктердің балансын тиімсіз несиелерден арылту жұмысын жеделдетіп, қажет болған жағдайда олардың капиталын акционерлер тарапынан арттыруды қамтамасыз ету керек. Банктердің ахуалына жедел бақылау орнату үшін Ұлттық банкке көбірек құқық берген жөн. Ұлттық банк банктердің қателік жіберуін күтпей, оларға ықпал ететін шаралар қабылдау үшін формальді көзқарастан ықтимал қатерлерге жол бермейтін қадамдарға көшуге тиіс.

Сондай-ақ, аудиторлық компаниялардың жауапкершілігін арттырып, акционерлердің ашықтығын қамтамасыз ету, ұжымдық басқаруды жақсарту қажет. Осының бәрін заңнамалық деңгейде бекіту керек.

Экономикадағы қаражат жетіспеушілігі және несиелер бойынша жоғары мөлшерлеме түйткілдерін шешу мақсатымен Ұлттық банк пен Үкіметке теңге түрінде қолжетімді орта және ұзақ мерзімге арналған қор қалыптастыруды қамтамасыз ету жөнінде кешенді шаралар қабылдауды тапсырамын.

Ұлттық банк инфляция ғана емес, сонымен қатар Үкіметпен бірге экономиканың өсуі үшін де жауапты болуға тиіс.

Үшінші. Қор нарығын одан әрі дамыту.

Жекешелендіру оның дамуына серпін беруге тиіс. Мен жоғарыда айтып өткендей, қор нарығына «Самұрық-Қазына» қоры компанияларының акцияларын орналастыру керек. Халықтың жинаған өз қаражатын ең алдымен түрлі бағалы қағаздарға инвестициялау мүмкіндігін одан әрі арттыру қажет.

Біз 2016 жылдың соңында заңдастыру науқанын аяқтадық. Оған еліміздің 140 мыңнан астам азаматы қатысты. Нәтижесінде 5,7 триллион теңге, оның ішінде қаражат түрінде 4,1 триллион теңге заңдастырылды.

Үкіметтің міндеті — бұл қаражаттың экономикаға, соның ішінде жекешелендіруге қатысу арқылы пайда беруін қамтамасыз ету. Сонымен бірге, Қазақстанның жекеменшік кәсіпорындарының облигация шығарылымдарын субсидиялау мәселесін пысықтау қажет.

Үкіметке Ұлттық банкпен бірлесіп, отандық қор нарығын жандандыруға бағытталған шаралар қабылдауды тапсырамын.

Келесі шешуші міндет — салық-бюджет саясатын жаңа экономикалық жағдайға бейімдеу.

Бірінші. Бюджет шығыстарының тиімділігін түбегейлі арттыру қажет.

Біз 2017 жылы мемлекеттік даму бағдарламаларын қажетті ресурстармен толықтай қамтамасыз еттік. Министрліктер мен ведомстволардың қаражатты игеруінің тиімділігін тексеру қажет.

Республикалық бюджеттің 40%-дан астамын құрайтын Денсаулық сақтау, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау, Білім және ғылым министрліктерінен бастау керек. Оның қорытындысы бойынша маған баяндалсын.

Тиімсіз бағдарламалардың қаражатын Үшінші жаңғырту міндеттерін іске асыруды қамтамасыз ететін бағдарламаларға қайта бөлу қажет. Сондай-ақ, қаражатты нақты экономикаға неғұрлым тезірек әрі тиімдірек жеткізу үшін бюджеттік рәсімдерді жеңілдеткен жөн.

Біз фискалдық орталықсыздандыру саясатын жалғастыруымыз керек. Өткен жылдарда орталықтан жергілікті жерлерге көптеген функциялар мен өкілеттіктер берілді. Енді олардың жеткілікті қаржылық дербестігін бекемдей түсу қажет. Сонымен бірге, қаржы шығысы жөніндегі өкілеттіктердің облыстық деңгейде шоғырлануына жол бермеу маңызды. Оларды әрі қарай аудандық және ауылдық жерлерге беру керек. Әкімдер өңірлік және жергілікті маңызы бар мәселерді шешуге тиіс, ал Үкімет жалпымемлекеттік мәселелерге ден қоюы қажет.

Екінші. Ұлттық қор қаражатын пайдалануға ұтымдылық тұрғысынан қараған жөн.

Ұлттық қордан алынған кепілдендірілген трансферт көлемі 2020 жылға қарай кезең-кезең бойынша 2 триллион теңгеге қысқартылуға тиіс.

Салық саясатын бизнестің «көлеңкеден» шығуына бейімдеп, шикізаттық емес сектордағы салықтық базаны кеңейтуге бағыттау керек. Қазіргі салық жеңілдіктерін оңтайландыру қажет. Жалпыға ортақ декларациялау қарсаңында арнаулы салық режімін жаңаша қарастыру керек.

Салықтық әкімшілендіру тетіктері жетілдіруді талап етеді. Ең алдымен, мұның қосымша құн салығын жинауға қатысы бар.

Үшінші. Үкімет квазимемлекеттік сектордың сыртқы және ішкі қарыздарына мониторинг жүргізу мен бақылау жасау жүйесін қалыптастырып, онда тәртіп орнату керек.

*****

Төртінші басымдық — адами капитал сапасын жақсарту.

Бірінші. Ең алдымен, білім беру жүйесінің рөлі өзгеруге тиіс. Біздің міндетіміз — білім беруді экономикалық өсудің жаңа моделінің орталық буынына айналдыру. Оқыту бағдарламаларын сыни ойлау қабілетін және өз бетімен іздену дағдыларын дамытуға бағыттау қажет.

Сонымен бірге, IT-білімді, қаржылық сауаттылықты қалыптастыруға, ұлтжандылықты дамытуға баса көңіл бөлу керек. Қала мен ауыл мектептері арасындағы білім беру сапасының алшақтығын азайту қажет.

Үкіметке тиісті ұсыныстар беруді тапсырамын.

Атап айтқанда, үш тілді оқуға кезең-кезеңмен көшу мәселесі бойынша ұсыныстар әзірленсін.

Қазақ тілінің басымдығы сақталады. Оның әрі қарай дамуына зор көңіл бөлінеді. Сонымен қатар, бүгінде ағылшын тілі — жаңа технология, жаңа индустрия, жаңа экономика тілі. Қазіргі кезде 90% ақпарат ағылшын тілінде жарияланады. Әрбір екі жыл сайын олардың көлемі 2 есе ұлғайып отырады. Ағылшын тілін меңгермей, Қазақстан жалпы ұлттық прогреске жете алмайды.

2019 жылдан бастап 10-11 сыныптарда кейбір пәндерді ағылшын тілінде оқытатын боламыз. Бұл мәселені тиянақты ойланып, ақылмен шешу қажет.

Мектептердің және мұғалімдердің деңгейі, әсіресе ауыл мен қалада әртүрлі. Білікті педагогтардың жетіспеу проблемасы да бар. Сондықтан, осының барлығын ескеріп, ағылшын тілін кезең-кезеңмен енгізуіміз керек.

Тиісті ұсыныстар беруді тапсырамын.

Менің бастамам бойынша биыл «Баршаға арналған тегін кәсіптік-техникалық білім беру» жобасы іске асырыла бастады.

Тегін оқытумен ең әуелі жұмыссыз және өзін өзі тиімсіз жұмыспен қамтыған жастар, сондай-ақ кәсіптік білімі жоқ ересек адамдар қамтылуы тиіс. Кәсіптік білім беру жүйесінде, мен айтқандай, экономикадағы жаңа өндірістер үшін мамандар дайындауға ден қою керек.

Ол үшін кәсіптік стандарттар еңбек нарығының талаптарына және ең үздік әлемдік оқу-өндірістік тәжірибелерге сәйкес жаңартылуы қажет.

Сонымен қатар, жоғары білім беру жүйесі сапасына ерекше назар аударылады. Жоғары оқу орындарының кадрлық құрамына, материалдық-техникалық жабдықталу деңгейіне, білім беру бағдарламаларына қатысты бақылау мен талап күшейтілуі қажет.

*****

Екінші. Білім беру жүйесімен қатар денсаулық сақтау жүйесі де өзгеруге тиіс.

Биылғы 1 шілдеден мемлекеттің, жұмыс берушілердің, азаматтардың ортақ жауапкершілігіне негізделген міндетті медициналық сақтандыру жүйесі (ММСЖ) енгізіле бастайды. Бұл жүйенің тиімділігі әлемдік тәжірибе арқылы дәлелденген.

Медициналық сақтандыру жүйесіне қатысушыларға кең ауқымдағы медициналық қызметтер ұсынылады. Оған халықтың әлеуметтік әлсіз топтарының қатысуына мемлекеттік қолдау көрсетіледі.

Үкімет қажетті деңгейде денсаулық сақтау саласын ақпараттандыруы керек. Бәсекелестікті дамыту үшін жеке меншіктегі медицина мекемелеріне ММСЖ жүйесі аясында тең жағдай туғызу керек.

Үкіметке және әкімдерге кең ауқымды ақпараттық-түсіндіру жұмысын жүргізуді тапсырамын.

Сондай-ақ, заңнамалық тұрғыдан барлық дәрі-дәрмектің бағасын реттеуді енгізу қажет.

Үшінші. Әлеуметтік қамтамасыз ету саласына қатысты.

Менің тапсырмам бойынша 2017 жылғы 1 шілдеден бастап 2,1 миллион зейнеткер үшін зейнетақы 2016 жылғы деңгейден 20%-ға дейін арттырылады.

Бұдан бөлек, базалық зейнетақы тағайындау 2018 жылғы 1 шілдеден бастап жаңа әдістеме бойынша жүзеге асырылады. Оның көлемі зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне байланысты белгіленеді.

Осы өсімнің барлығы 2018 жылы базалық зейнетақының жаңа мөлшерін 2017 жылмен салыстырғанда 1,8 есе арттыруға мүмкіндік береді.

Елімізде жыл сайын 400 мыңға жуық бала туады, бұл — 1999 жылғы деңгейден 2 есе дерлік жоғары. Мұндай жақсы үрдісті алдағы уақытта да сақтау керек.

Менің тапсырмам бойынша 2017 жылғы 1 шілдеден бастап бала туғанда берілетін бір реттік жәрдемақы көлемі 20%-ға өсіріледі.

Ең төменгі күнкөріс шегін де қайта қарастыру керек. Ол қазақстандықтардың нақты тұтынушылық шығыстарына сәйкес келуге тиіс. Бұл қадам 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап базалық зейнетақы, мүгедектерге және асыраушысынан айрылған отбасыларға арналған жәрдемақы, мүгедек бала тәрбиелеп отырғандарға берілетін атаулы көмек пен жәрдемақы көлемін 3 миллион адам үшін өсіруге мүмкіндік береді.

2018 жылғы 1 қаңтардан бастап атаулы әлеуметтік көмек көрсету шегін ең төменгі күнкөріс шегінің 40%-ынан 50%-ға дейін өсіріп, оның жаңа форматын енгізу керек. Бұл ретте жұмыс істеуге қабілетті адамның бәрі тек жұмыспен қамту бағдарламасына қатысу шарты арқылы ғана қолдауға ие болуға тиіс.

Бесінші басымдық — институционалдық өзгерістерге, қауіпсіздікке және сыбайлас жемқорлықпен күреске қатысты.

Бірінші. Үкімет үшінші жаңғырту аясында ЭЫДҰ-ның озық тәжірибелері мен ұсынымдарын имплементациялау жұмысын қамтамасыз етуге тиіс.

Екінші. Біз жеке меншікті қорғауға, құқық үстемдігіне және баршаның заң алдында теңдігін қамтамасыз етуге бағытталған реформалар жүргізудеміз. Бұл жұмысты жалғастыру керек.

Үкіметке «Атамекен» ҰКП-мен және азаматтық қоғамдастықпен бірлесіп, жеке меншік құқығын қорғауды күшейтуге қатысты бүкіл заңнама ревизиясын жүргізуді тапсырамын.

Сонымен қатар, әкімшілік және қылмыстық заңнаманы ізгілендірген жөн. Әкімшілік айыппұлдар әділетті және құқық бұзу деңгейіне сәйкес болуға тиіс.

Кәсіпкерлік саласында құқық бұзғаны үшін салынатын санкцияны төмендету жұмысын одан әрі жүргізе беру керек. Қоғамға қауіптілігі жоғары емес экономикалық қылмыс құрамын криминалдық сипаттан арылту керек.

Сот жүйесіне деген сенімнің артуына қол жеткізу қажет. Судьялардың жұмысына заңнан тыс кез келген ықпалды жою маңызды.

Үшінші. Қауіпсіздік ахуалы қуатты және әрекет ете алатын мемлекеттің өлшеміне айналып келеді.

Қазіргі заманда адамзат терроризмнің белең алуымен бетпе-бет келіп отыр. Бұл ретте деструктивті күштерді қаржыландыратындарға, шетелдік террористік ұйымдармен байланыс жасайтындарға қарсы күрес жүргізу ісі негізгі мәселе болып саналады.

Діни экстремизмді насихаттаудың алдын алу, әсіресе интернет пен әлеуметтік желіде оның жолын кесу жұмысын жүргізу керек. Қоғамда, әсіресе, діни қарым-қатынас саласындағы радикалды көзқарасқа байланысты кез келген әрекетке «мүлде төзбеушілікті» қалыптастыру керек.

Бас бостандығынан айыру орындарында сотталғандарды теологиялық тұрғыдан сауаттандыру қызметтерінің мақсатты жұмысы ұйымдастырылуға тиіс. Өскелең ұрпақты рухани-адамгершілік рухында тәрбиелеу үшін қосымша қадамдар жасау керек.

Бұл іске мемлекеттік емес секторды және діни бірлестіктерді белсенді түрде тарту қажет.

Осы шараның бәрі менің тапсырмам бойынша әзірленіп жатқан, 2017-2020 жылдарға арналған Діни экстремизм мен терроризмге қарсы әрекет жөніндегі мемлекеттік бағдарламада ескерілуге тиіс.

Киберқылмыспен күрестің өзектілігі барған сайын арта түсуде.

Үкімет пен Ұлттық қауіпсіздік комитетіне «Қазақстан киберқалқаны» жүйесін қалыптастыру шараларын қабылдауды тапсырамын.

Төртінші. Біз елдегі сыбайлас жемқорлық деңгейін төмендету бағытында елеулі қадамдар жасадық. Алайда, басты назар көбіне сыбайлас жемқорлықтың салдарларымен күресуге аударылып отыр.

Сыбайлас жемқорлықтың себептері мен алғышарттарын анықтап, оларды жою жұмысын күшейту қажет.

Маңызды мәселенің бірі — сатып алу саласын жетілдіру.

Үкіметке мемлекеттік сатып алу жүйесін орталықтандырылған қызмет қағидаты бойынша енгізуді тапсырамын.

Квазимемлекеттік секторда, табиғи монополия және жер қойнауын пайдалану салаларында да сатып алу шараларын өткізу әдістерін түбегейлі қайта қарастыру керек.

Сыбайлас жемқорлықпен күресте көп нәрсе бүкіл қоғамның белсене атсалысуына байланысты. Әлеуметтік желінің, өзге де медиа-ресурстардың дамуы жағдайында, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-әрекет барысында оны жалпы жұртшылықтың жек көруі күрестің қуатты құралына айналуға тиіс.

Құрметті қазақстандықтар!

Осы Жолдау арқылы еліміздің әр азаматына жаңа жағдайдағы даму бағытымыз жөніндегі өз көзқарасымды жеткізгім келді.

Үкіметке «Қазақстанның ұлттық технологиялық бастамасы» деп аталатын Елді үшінші жаңғырту жөніндегі 2025 жылға дейінгі дамудың стратегиялық жоспарын әзірлеуді тапсырамын.

Бізде уақыт талабын лайықты қабыл алып, елімізді одан әрі жаңғырту жөніндегі міндеттерді орындаудан басқа жол жоқ.

Біздің ұлы халқымыз бірегей тарихи мүмкіндікті толықтай пайдалана алатынына сенемін.

Қымбатты достар!

Қазақстан — жас, көп ұлтты, болашағына сенімді және қарқынды дамып келе жатқан мемлекет! Біз тәуелсіз Қазақстанның 25 жылдық даму жолынан өттік. Алдағы 25 жылда бұдан да биік белестер күтіп тұр.

Мемлекет құру жолында теңдессіз, мол тәжірибе жинап, жаңа кезеңге қадам басып отырмыз. Алдымызда қандай қиындықтар кездессе де, оларды еңсере алатынымызға сенімдімін. Біздің басты күшіміз — бірлікте.

Қазақстанды кейінгі ұрпақ үшін бұдан да өсіп-өркендеген елге айналдырамыз!

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2014 жылғы 11 қараша.

Нұрлы жол - болашаққа бастар жол

Құрметті қазақстандықтар!


Бүгінде бүкіл әлем жаңа сындармен және қатерлермен бетпе-бет келіп отыр. Әлемдік экономика әлі де жаһандық қаржы-экономикалық дағдарыс салдарынан айыға қойған жоқ. Қалпына келу өте баяу және сенімсіз қадамдармен жүруде, ал кейбір жерлерде әлі құлдырау жалғасуда. Геосаяси дағдарыс пен жетекші державалардың санкциялық саясаты әлемдік экономиканы қалпына келтіруде қосымша кедергілер туындатуда.

Мен өзімнің тәжірибемнен алдын ала сезіп отырғанымдай, таяудағы жылдар жаһандық сынақтардың уақыты болады. Әлемнің бүкіл архитектурасы өзгереді. Барлық елдер осы күрделі кезеңнен лайықты өте алмайды. Бұл шептен тек мықты мемлекеттер, жұдырықтай жұмылған халықтар ғана өтетін болады. Қазақстан, әлемдік экономиканың бір бөлшегі және геосаяси қысымның эпицентріне тікелей жақын орналасқан ел ретінде, барлық осы үдерістердің теріс ықпалына тап келеді. Нәтижесінде не болып жатқанын біз көріп отырмыз: әлемдік нарықтарда баға құлдырауда және, тұтастай алғанда, экономикалық өсім баяулауда.

Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк тарапынан 2014 және одан кейінгі екі жылда әлемдік экономиканың дамуында болжам төмендеу жағына қарай қайта қаралғаны белгілі. Сондықтан кейбір позицияларды жедел түрде қайта қарап, сондай-ақ, алдағы кезеңдердің жоспарларына түзетулер енгізу қажет. Бізде ырғалып-жырғалуға уақыт жоқ. Бүгін айтылатын шараларды 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап жүзеге асыру керек. Біз теріс үрдістердің алдын алу үшін барлық ықтимал шараларды жедел қабылдауға тиіспіз.

Бүгін менің тапсырмам бойынша Үкімет белсенді жұмысқа кірісіп кетті. Біз 2015 жылға арналған республикалық бюджеттің параметрлерін қайта қарадық. Бұл дұрыс, өйткені, біздің экспорттық шикізат ресурстарына бағаның құлдырауы бюджеттің кіріс бөлігіне қаржы түсуін төмендетуге алып келуде. Бірақ, соған қарамастан, Үкімет алдына оңай емес, алайда, нақты міндет - барлық әлеуметтік міндеттемелерді толық көлемінде қамтамасыз ету міндеті қойылып отыр.

Дағдарыс жағдайларында, әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғанындай, экономикалық саясатты қайта бағдарлаулар жүріп жатыр. Қолдауды экономикалық өсім мен жұмыспен қамтуда аса үлкен мультипликативті тиімділік беретін салалар алуы тиіс. Мұндай тәжірибе бізде бұған дейін болған. Біздің 2007-2009 жылдардағы дағдарысқа қарсы табысты шараларымызды еске алсақ та жеткілікті. Көріп отырғандарыңыздай, өмір біздің жоспарларымызға түзетулер енгізуде. Және біз партияның тұғырнамасын бүгінгі күн шындығы тұрғысынан қарай отырып жаңа мазмұнмен толықтыруға тиіспіз.

Менің тапсырмам бойынша Үкімет дамудың жаңа ауқымды бағдарламасын жасауды аяқтады. Бүгінде, алдымызда тұрған сын-қатерлерге жауап бере отырып, мен Қазақстанның «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясаты туралы жариялаймын. Мен 2015 жылға арналған халыққа жаңа Жолдауымды осыған арнаймын. Ол контрциклды сипатқа ие болады және біздің экономикамыздағы құрылымдық реформаларды жалғастыруға бағытталады. Бұл нені білдіреді?

Сыртқы нарықтардағы жағдай оңтайлылығымен ерекшеленіп, мұнай мен біздің экспорттық өнімдерімізге баға айтарлықтай жоғары деңгейде болған жылдары біз шикізат экспортынан түскен табыстарды Ұлттық қорға бағыттап келдік. Ұлттық қордың негізгі міндеттерінің бірі біздің экономикамыздың сыртқы естен тандырулар алдындағы орнықтылығын, оның ішінде, табиғи ресурстарға баға төмендеген жағдайда да, жоғарылату болып табылады.

Осы жылдардың бәрінде шикізат өндіру мен одан түскен табыстарды біз осы Қорға салып келдік. 10 миллиард долларды біз 2007-2009 жылдардағы дағдарысқа қарсы күреске бағыттадық. Қалған ақшаны ішіп-жеп және жұмсап қойған жоқпыз, сақтадық және көбейттік. Қазір біз осы резервтерді пайдалануға тиіс болатын кезең туындап келеді. Бұл қаржы қиын уақыттарды еңсеріп, экономикамыздың өсімін ынталандыруға көмектесетін болады. Бұл ресурстар қысқа мерзімдік шараларға арналмаған. Олар экономиканы әрі қарай қайта құрылымдауға бағытталатын болады. Нақты айтқанда, көліктік, энергетикалық, индустриялық және әлеуметтік инфрақұрылымдарды, шағын және орта бизнесті дамытуға бағытталады.

Ақпан айында Ұлттық қордан экономикалық өсім мен жұмыспен қамтуды қолдау үшін 2014-2015 жылдарға 500 миллиард теңгеден екі транш бойынша 1 триллион теңге бөлу туралы шешім қабылданған болатын. Басталған жобаларды аяқтау және аса өткір мәселелерді шешу үшін Үкіметке Ұлттық қордан 500 миллиард теңге көлеміндегі екінші транш қаржысын мына мақсаттарға бағыттауды тапсырамын.

Бірінші. Шағын және орта бизнесті, сондай-ақ, ірі кәсіпкерлікті жеңілдікпен несиелеуге қосымша 100 миллиард теңге бөлу қажет. Бұл тамақ және химия өнеркәсібіндегі, машина жасаудағы, сондай-ақ, қызмет көрсетулер саласындағы жобаларды жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.

Екінші. Банк секторын сауықтыру және «жаман» несиелерді сатып алу үшін 2015 жылы Проблемалы несиелер қорын қосымша 250 миллиард теңге көлемінде капиталдандыруды қамтамасыз етуді тапсырамын.

Үшінші. Жаңа инвестициялар тарту үшін тиісті жағдайларды жақсарту қажет. Осы мақсатта 2015 жылы «құрғақ порттың» бірінші кешені құрылысын аяқтауға, «Қорғас-Шығыс қақпасы» және Атырау мен Тараздағы «Ұлттық индустриялық мұнай химиясы  технопаркі» арнайы экономикалық аймақтары инфрақұрылымдарына 81 миллиард теңге бағыттауды тапсырамын.

Төртінші. Бұған дейін бөлінген 25 миллиардқа ЭКСПО-2017 кешені құрылысын жалғастыруды несиелеу үшін 2015 жылы қосымша 40 миллиард теңге бөлуді тапсырамын.   

Бесінші. ЭКСПО-2017 қарсаңында бізге Астананың көліктік инфрақұрылымын дамыту туралы ойластыру қажет. Астана аэропорты осы жылдың өзінде-ақ өзінің максималды өткізу қабілеті - 3,5 миллион адамға жетеді. Сондықтан оның әлеуетін ұлғайту үшін 2015 жылы жаңа терминал құрылысы мен ұшу-қону жолағын қайта жаңғырту үшін 29 миллиард теңге бөлуді тапсырамын. Бұл өткізу қабілетін 2017 жылға қарай жылына 7,1 миллион жолаушыға дейін ұлғайтуға мүмкіндік береді.

Құрметті қазақстандықтар!

Экономиканы дамытуда жаңа сыртқы тәуекелдерді есепке ала отырып, бізге іскерлік белсенділік пен жұмыспен қамтуды ынталандыру үшін жаңа бастамалар қажет. Жаңа Экономикалық Саясаттың Тұғыры мен бүгін жариялағалы отырған Инфрақұрылымдық дамудың жоспары болады. Ол 5 жылға есептелген және қатысуға 100-ден астам шетелдік компаниялар ниет білдіріп отырған ҮИИДБ-ны жүзеге асырудың Екінші бесжылдығына сәйкес келеді. Жалпы инвестициялық портфель 6 триллион теңгені құрайды, мемлекеттің үлесі - 15 пайыз.

***

Қазақстан - ұшқан құстың қанаты талатын ұлан-ғайыр аумақтың иeci. Сондықтан, аталған жоспар орасан қаражат пен еңбекті, аса ауқымды жұмысты қажет етеді. «Елдің өркенін білгің келсе, жолына қара» деген қағида қалыптасқан. Барыс-келіс пен алыс-берісте жол қатынасы айрықша маңызға ие. Көне замандарда ірі қалаларымыздың көбі Ұлы Жібек жолын жағалай қоныс тепкен.

Қазір де қайнаған тіршілік күре жолдардың бойында. Жол - шын мәнінде өмірдің өзегі, бақуатты тірліктің қайнар көзі. Барлық аймақтар теміржолмен, тасжолмен, әуе жолымен өзара тығыз байланысуы керек. Астанада тоғысқан тоғыз жолдың торабы елорданың жасампаздық рухын тарататын өмір-тамырға айналуы тиіс. Аймақтардың өзара байланысын жақсарту елдің ішкі әлеуетін арттырады. Облыстардың бip-бipiмeн сауда-саттығын, экономикалық байланыстарын нығайтады. Ел ішінен тың нарықтар ашады. Осылай, алысты жақын ету - бүгінгі Жолдаудың ең басты түйіні болмақ.

  ***

Бірінші. Көліктік-логистикалық инфрақұрылымдарды дамыту. Ол макроөңірлерді хабтар қағидаты бойынша қалыптастыру аясында жүзеге асырылатын болады. Оның үстіне, инфрақұрылымдық қаңқа Астанамен және макроөңірлерді магистаралды автомобиль, теміржол және әуе жолдарымен  шұғыла қағидаты бойынша өзара байланыстырады. Бірінші кезекте, негізгі автожолдар жобасын жүзеге асыру қажет. Бұлар Батыс Қытай - Батыс Еуропа; Астана - Алматы; Астана - Өскемен; Астана - Ақтөбе - Атырау; Алматы - Өскемен; Қарағанды - Жезқазған - Қызылорда; Атырау - Астрахань.

Сондай-ақ, елдің шығысында логистикалық хаб және батысында теңіз инфрақұрылымын құруды жалғастыру қажет. Батыс бағытта Каспий порты арқылы экспорттық әлеуетті арттыруға Құрық портынан ауқымды паромдық өткелі және Боржақты - Ерсай теміржол желісі ықпал ететін болады. Үкіметке Қытайдың, Иранның, Ресей мен ЕО елдерінің «құрғақ» және теңіз порттарында терминалдық қуаттар салу немесе жалға алу мәселесін ойластыруды тапсырамын.

Екінші. Индустриялық инфрақұрылымдарды дамыту. Инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру құрылыс материалдарына, көліктік-коммуникациялық, энергетикалық және тұрғын үй-коммуналдық салалар үшін өнімдер мен қызмет көрсетулерге үлкен сұраныс тудырады.

Осыған байланысты, біріншіден, жұмыс істеп тұрған арнайы экономикалық аймақтарда инфрақұрылымдар қалыптастыру жұмыстарын аяқтау керек. Үкіметке және әкімдерге оларды нақты жобалармен толықтыру бойынша жедел шаралар алу қажет. Екіншіден, өңірлерде ШОБ өндірісін дамыту мен қосымша инвестициялар тартуға бағытталған жаңа индустриялық аймақтар салу мәселесін ойластырған жөн. Туризм үшін инфрақұрылым - жеке бағыт. Оның басты басымдығы жұмыс орындары санын көптеп құру мүмкіндігі болып табылады. Мұнда бір жұмыс орнын құру өнеркәсіпке қарағанда 10 есе арзанға түседі.

Үшінші. Энергетикалық инфрақұрылымдарды дамыту. Өткен 5 жылда энергетикада индустрияландыру бағдарламасы шеңберінде үлкен жұмыстар жүргізілді. Соған қарамастан, магистралдық желілердің шектеулілігі елдің оңтүстік өңірлерінде электр энергиясының, орталық және шығыс облыстарында табиғи газдың тапшылығын туындатып отыр. Екі жобаға назар салу керек. «Екібастұз - Семей - Өскемен» және «Семей - Ақтоғай - Талдықорған - Алматы» бағыттарында жоғары вольтты желілер салу қажет. Бұл қазақстандық электр стансаларының елдің барлық өңірлерін теңдестірілген энергиямен қамтамасыз етуіне мүмкіндік береді.

Төртінші. ТКШ мен су және жылумен қамтамасыз ету желілері инфрақұрылымдарын жаңғырту. Инвестицияларға жалпы қажеттілік қаржыландырудың барлық көздерінен 2020 жылға дейін жыл сайын ең азы 200 миллиард теңге бөлгенде кем дегенде 2 триллион теңгені құрайды.

Бүгін ТКШ-ны жаңғыртуға инвестициялар салуға Еуропа Қайта құру және даму банкі, Азия даму банкі, Ислам даму банкі, сондай-ақ, жеке инвесторлар үлкен қызығушылық танытып отыр. Ұзақ мерзімді инвестициялық тарифтер ұсыну арқылы олардың барынша тартылуын қамтамасыз ету қажет. Тарифтердің айтарлықтай ұлғаюына жол бермеу үшін ондай жобаларды мемлекет қосымша қаржыландыруы керек. Осыған байланысты жылу және сумен қамтамасыз ету жүйелерін жаңғырту қарқынын жеделдету үшін бюджетте қарастырылған қаржыға қосымша жыл сайын 100 миллиард теңге бағыттау ұтымды болмақ.  

Бесінші. Тұрғын үй инфрақұрылымдарын нығайту. Агломерациялар қалыптастыру айтарлықтай тұрғындар ағынымен қатарласа жүреді. Бұл еңбек нарығы мен қалалардың инфрақұрылымына, соның ішінде, тұрғын үй қорына қысым туғызады. Сондықтан жалға берілетін тұрғын үй құрылысына көзқарасты қайта қараған жөн. Мемлекет әлеуметтік жалдамалы баспананы салып, оны тұрғындарға сатып алу құқын бере отырып, ұзақ мерзімді жалға ұсынады. Баспананы тікелей, делдалдарсыз және несиеге барынша төмен пайызбен ұсыну оның сатып алу құнын арзандатуға мүмкіндік береді. Бастапқы жарнаның болмауы мен ипотека үшін төмен пайыздар баспананы қазақстандықтардың көптеген жіктері үшін қолжетімді ете түседі. Сондықтан 2015-2016 жылдар ішінде жалға берілетін тұрғын үй құрылысын қаржыландыруды қосымша 180 миллиард теңге сомасында ұлғайтамыз.

Алтыншы. Әлеуметтік инфрақұрылымдарды дамыту. Бірінші кезекте, бұл - апатты мектептер мен үш ауысымда оқыту проблемаларын шешу. Бұл - біздің Сайлауалды тұғырнамамыздың негізгі индикаторларының бірі. Үшжылдық бюджетте қарастырылған қаржы бұл проблеманы 2017 жылға дейін шешуге мүмкіндік бермейді. Сондықтан Үкіметке қосымша 70 миллиард теңге бағыттауды тапсырамын. Балалар бақшасының жетіспеушілігі - басқа мәселе. Мектепке дейінгі мекемелерде орындар тапшылығын түбегейлі қысқарту үшін 3 жыл бойы қосымша 20 миллиард теңге бағыттауды тапсырамын. Әкімдер жеке секторды тарта отырып, бұл жұмыспен барынша айналысуы тиіс.

Индустрияландыру бағдарламалары шеңберінде базаларында ғылымның экономика салаларымен және мамандар дайындаумен байланысы қамтамасыз етілетін 10 ЖОО анықталды. Осы мақсаттарға 2017 жылға дейін 10 миллиард теңге бағыттай отырып, осы жоғары оқу орындарының материалдық-техникалық базасын қалыптастыруды тапсырамын.

Жетінші. Шағын және орта бизнес пен іскерлік белсенділікті қолдау бойынша жұмысты жалғастыру қажет. Бүгінде Ұлттық қордан ШОБ-ты қолдауға және несиелеуге бағытталған 100 миллиард теңге толықтай игерілді. Бұл 4,5 мың жұмыс орнын құруға мүмкіндік берді. Бұл қаржыға сұраныс ұсыныстан 23 миллиард теңгеге асып түсті. Бизнесті 10 жылға бар-жоғы 6 пайызбен несиелеудің бұрын-соңды болмаған шарты жасалды. Мұндай шарттар біздің елімізде бұған дейін болған емес. ШОБ-ты экономикалық өсімнің драйвері ретінде дамыту және оның үлесін 2050 жылға қарай ІЖӨ-нің 50 пайызына ұлғайту бойынша жұмысты жалғастырған жөн. Сондықтан шағын және орта бизнес үшін 2015-2017 жылдары жалпы сомасы 155 миллиард теңге несие желілерін АДБ, ЕҚДБ, Дүниежүзілік банк есебінен тиімді пайдалану қажет. 

Құрметті қазақстандықтар!

Әлемдік экономикадағы ахуал мынадай дағдарысты жағдайларда алға қойған мақсаттарға қосымша қаржы ресурстарынсыз қол жеткізу айтарлықтай күрделі.

Кезінде Ұлттық қордың не үшін құрылғанын қаперлеріңізге салғым келеді. Оның басты міндеті - тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуды қамтамасыз ету және экономиканы сыртқы қолайсыз жағдайлардан қорғау. Дәл қазір біздің осы қорымызды қажетке жарататын кез келді. Қазақстан өзге елдердің қателіктерін қайталамай, экономикалық өсім үшін ішкі қорын барынша тиімді пайдалануы тиіс.

Мен Ұлттық қордан 2015-тен 2017 жылға дейінгі кезеңге жыл сайын қосымша 3 миллиард долларға дейін бөлу жөнінде шешім қабылдадым. Үкіметке бір апта мерзімде Ұлттық қордан қаржы бөлу үшін тиісті шешім дайындауды және 2015 жылға арналған республикалық бюджет жобасында қажетті қаржыларды ескеруді тапсырамын. Сондай-ақ, Үкімет қажетті шаралар қабылдап, осы қаржылардың тиімді әрі оңтайлы пайдаланылуын қамтамасыз етуі керек.

Мен құрған комиссия қаржының тиімді жұмсалуын қатаң қадағалап, жеке өзіме баяндап отыратын болады. Әр теңге үшін қатаң сұрау болмақ. Барлық әкімдерге айрықша жауапкершілік жүктеледі. «Нұр Отан» осы жұмысқа белсенді араласып, барлық деңгейлерде қатаң партиялық бақылау орнатуы тиіс.

Ұлттық қор инвестициялары экономиканың тиісті салаларында міндетті құрылымдық реформалар жүргізумен қоса-қабат жүруі тиіс. Ол үшін жобаларды халықаралық қаржы ұйымдарымен бірлесіп жүзеге асыруды қамтамасыз ету қажет. Мәселен, Дүниежүзілік банк, Азия даму банкі, ЕҚДБ және ИДБ қазірдің өзінде 90 басымдықты жобаға 9 миллиард доллар шамасында бөлуге дайын. Қаржыларды бөлу инвестициялық белсенділікті қолдауға, халықтың табыстары деңгейі төмендеуінің алдын алуға және жаңа жұмыс орындарын ашуды ынталандыруға бағытталған. Нәтижесінде қысқа мерзімді және орта мерзімді перспективада экономиканың тұрақты өсуі қамтамасыз етіледі.

Біздің білім беруді, денсаулық сақтауды, ауыл шаруашылығын дамыту бағдарламаларымыз жалғаса береді. Бұл туралы алдағы жылы Үкіметтің алғашқы кеңейтілген отырысында нақты әңгіме қозғайтын боламыз. «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясат - әлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына бару жолындағы біздің ауқымды қадамымыз.

Бүгінде табысты жұмыс істеу үшін барлық қажетті жағдайлар жасалған. Әкімшілік реформа жүргізілді, Үкімет пен атқарушы биліктің жаңа құрылымы жұмыс істеуде. Әр министр не істеу керек екенін біледі. Біз басқарудағы қосарланушылық пен қажет емес буындарды жойдық. Әкімдер өкілеттіліктің қажетті деңгейіне ие болды. Өңірлерде бәрі бар - бағдарламалар, ресурстар, қаржы құралдары. Әркім өз жұмыс учаскесі үшін жауап береді. Тек білекті сыбанып, іске кірісу қажет.

«Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясат біздің экономикамыздың таяу жылдардағы өсімінің драйвері болады. Тек жол құрылысы арқылы ғана жаңадан 200 мың жұмыс орны құрылады. Ал бұл халықтың жұмыспен қамтылуын және табыстарының өсуін білдіреді. «Нұрлы Жол» цемент, металл, техника, битум, жабдықтар өндіру мен соған сәйкес қызметтер сияқты экономиканың басқа да салаларына мультипликативті әсер етеді. Жолдар - Қазақстан үшін өмір желісі. Біздің кең байтақ жерімізде жолдар бойында әркезде де өмір пайда болған және дамып отырған. Біз Астанадан барлық жақтарға автомобиль, теміржол және авиациялық магистральдар тарайтындай көлік желісін құруға тиіспіз. Жүректен тарайтын артериялар сияқты. Күннен тарайтын шұғыла сияқты.

Қазақстандықтар салатын жаңа магистральдар біздің экономикамыз бен қоғамымызды жаңартады. Олар біздің еліміздің барлық түкпірлерін орталықпен берік байланыстырады. Жүк тасымалы жеделдейді және ұлғаяды. Ел арқылы транзит көлемі артады. Біздің азаматтарымыз заманауи және сапалы автомагистральдармен жүріп, кез келген өңірге қауіпсіз және тез жететін болады. Әлеуметтік инфрақұрылым жақсарады, жаңа және заманауи мектептер мен ауруханалар жоғары сапалы қызметтер көрсетеді. Нәтижесінде ол әрбір қазақстандықтың әл-ауқаты мен өмір сапасында көрініс табады. Ал ең бастысы - осының бәрі болашақ ұрпақтың байлығы ретінде біздің жерімізде қалады.

Құрметті қазақстандықтар!

Алда үлкен де жауапты жұмыстар тұр. Толысқандықтың жаһандық сынынан өту үшін біздің топтаса білуіміз қажет. Біз барлық қазақстандықтар арасындағы сенімді нығайтуға тиіспіз! Бір-бірімізге тағатты болуымыз керек! Бұлар - Қазақстанның болашағына кілттер. Этносаралық келісім - ол өміршеңдік оттегі. Біз дем алған кезде оны байқамаймыз, ол өздігінен болады - біз тек өмір сүреміз. Бірлігіміз бен этносаралық келісімді біздің өзіміз сақтауға тиіспіз. Оны біз үшін ешкім ешқашан сырттан келіп жасамайды. Біздің жастарымыз жаңа, тәуелсіз елде өсіп келеді. Бүгінгі буын 90-шы жылдардағы этносаралық соғыстар мен қақтығыстарды, күйреуді көрген жоқ. Сондықтан көпшілігі Қазақстандағы тұрақтылық пен қолайлы өмірді туғаннан солай болуға тиіс сияқты қабылдайды.

Тұрақтылық пен келісім дегеніміз не? Ол отбасылық әл-ауқат, қауіпсіздік, баспана. Бейбітшілік - ол әке мен ана қуанышы, ата-аналар денсаулығы және біздің балаларымыздың бақыты. Бейбітшілік - ол тұрақты жұмыс, жалақы және ертеңгі күнге деген сенім. Бейбітшілік пен тұрақтылық - күн сайынғы еңбекпен қорғап, нығайтуды қажет ететін жалпыхалықтық жетістік. Мен жастар - біздің болашағымыздың тірегі дегенді әркез айтып келемін. Мемлекет жаңа буынның алдында барлық есіктер мен жолдарды ашты! «Нұрлы Жол», міне, біздің креативті ырғақты жастарымыздың күш-жігер жұмсап, құлаш сермейтін тұсы осы!

Алдағы жылы біз Конституцияны қабылдаудың және Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылуының 20 жылдығын салтанатты түрде атап өтеміз. Осы даталарды атап өте отырып, бізге қазақстандықтарды рухани тұрғыда бұрынғыдан да гөрі күштірек, топтасқан және бұрынғыдан да бетер тағатты ету маңызды. Қазақстан, тек алға - біздің осы басты қағидатымыз тарихтың жаңа жауапкершілікті орамында жаңаша үн мен неғұрлым терең мағынаға ие болатынына менің сенімім мол. Баршаларыңызға біздің Отанымызды бұрынғыдан да зор биікке көтеретін жаңа шыңдарға қол жеткізуде табыстар тілеймін!

Қадірлі халқым!

Біз Жалпыұлттық идеямыз - Мәңгілік Елді басты бағдар етіп, тәуелсіздігіміздің даму даңғылын Нұрлы Жолға айналдырдық. Қажырлы еңбекті қажет ететін, келешегі кемел Нұрлы Жолда бірлігімізді бекемдеп, аянбай тер төгуіміз керек. Mәңгілік Ел - елдің біріктіруші күші, ешқашан таусылмас қуат көзі. Ол «Қазақстан-2050» Стратегиясының ғана емес, XXI ғасырдағы Қазақстан мемлекетінің мызғымас идеялық тұғыры! Жаңа Қазақстандық патриотизм дегеніміздің өзі - Мәңгілік Ел! Ол - барша Қазақстан қоғамының осындай ұлы құндылығы.

Өткен тарихымызға тағзым да, бүгінгі бақытымызға мақтаныш та, гүлденген келешекке сенім де «Мәңгілік Ел» деген құдіретті ұғымға сыйып тұр. Отанды сүю - бабалардан мирас болған ұлы мұраны қадірлеу, оны көздің қарашығындай сақтау, өз үлесіңді қосып, дамыту және кейінгі ұрпаққа аманат етіп, табыстау деген сөз. Барша қазақстандықтардың жұмысының түпкі мәні - осы!

«Мәңгілік Ел» идеясының бастауы тым тереңде жатыр. Осыдан 13 ғасыр бұрын Тоныкөк абыз «Tүркі жұртының мұраты - Мәңгілік Ел» деп өсиет қалдырған. Бұл біздің жалпыұлттық идеямыз мемлекеттігіміздің тамыры сияқты көне тарихтан бастау алатынын көрсетеді. Жалпыұлттық идеяны өміршең ететін - Елдің бірлігі. Ауызбіршілік қашқан, алауыздық тасқан жерде ешқашан да жалпыұлттық идеялар жүзеге асқан емес. Қазақстанның шыққан шыңы мен бағындырған биіктерінің ең басты себебі - бірлік, берекесі.

Біз тұрақтылықты бағалай білгеніміздің арқасында бүгінгі табыстарға жеттік. Ешкімді кемсітпей, ешкімнің тілі мен ділін мансұқтамай, барлық азаматтарға тең мүмкіндік беру арқылы тұрақтылықты нығайтып келеміз. Біздің кейінгі ұрпаққа аманаттар ең басты байлығымыз - Ел бірлігі болуы керек. Осынау жалпыұлттық құндылықты біз әрбір жастың бойына сіңіре білуге тиіспіз.

2015 жыл - ұлттық тарихымызды ұлықтау және бүгінгі биіктерімізді бағалау тұрғысынан мерейлі белестер жылы. Қазақ хандығының 550 жылдығын, Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Конституциямыздың 20 жылдығын, Ұлы Жеңістің 70 жылдығын атап өтеміз. Осынау тарихи белестер Жаңа Қазақстандық Патриотизмді ұрпақ жадына сіңіруде айрықша рөлге ие. Біз 2015 жылды Қазақстан халқы Ассамблеясы жылы деп жарияладық. Елдің тұтастығы мен бірлігі, татулығы мен тыныштығы ең басты назарда.

Ел бірлігі - біздің барша табыстарымыздың кілті. Тұрақты дамудың қазақстандық моделі бүгінде бүкіл әлемге үлгі. Тәуелсіздігіміздің 25 жылдық мерейтойын және халықаралық ЭКСПO-2017 көрмесін табысты өткізіп, еліміздің әлеуетін әлемге паш етеміз. Ұлы жолдағы сапарымыз сәтті, болашағымыз жарқын болсын! Баршаңызға «Нұрлы Жол» Жолдауын жүзеге асыруда табыс тілеймін!

Құрылған күні: 07.04.2015 16:08
Жаңартылған күні: 02.09.2019 15:52
Қаралым саны: 10415
Қонақтарға арналған ақпарат

Қаз Рус